HR-owe Koło Ratunkowe: Wyjście prywatne a przekroczenie dobowej normy czasu pracy 

Kiedy powstają nadgodziny? Kiedy rozpoczyna się praca w godzinach nadliczbowych? 

Kwestię nadgodzin reguluje art. 151 § 1 Kodeksu pracy, zgodnie z którym: 

Nadgodziny lub godziny nadliczbowe to godziny, w których pracownik wykonywał pracę ponad obowiązujące go normy czasu pracy oraz przedłużony dobowy wymiar czasu pracy. 

Aktualne dobowe i tygodniowe normy czasu pracy 

Obecnie obowiązującą normą czasu pracy jest praca przez 8 godzin na dobę i 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy. 

Nadgodziny mogą występować tylko doraźnie w sytuacjach, których nie dało się przewidzieć w chwili tworzenia grafiku czasu pracy, czyli w razie wystąpienia szczególnych potrzeb pracodawcy lub konieczności prowadzenia akcji ratowniczych i usuwania awarii. 

Nadgodziny tylko w wyjątkowych sytuacjach! 

Co do zasady, nadgodziny wystąpić mogą w razie sytuacji wyjątkowych i nieprzewidywalnych: 

• konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii (powódź, pożar, katastrofy, np. drogowe, budowlane, a także wszelkiego rodzaju awarie maszyn czy urządzeń), 

• szczególnych potrzeb pracodawcy – mogą one wynikać, np. z absencji chorobowej pracowników czy konieczności pilnego, terminowego wykonania określonej pracy. 

Czy nadgodziny to obowiązek pracownika? Czytaj więcej tutaj >

Obowiązujący kodeksowy limit godzin nadliczbowych  

Liczba godzin nadliczbowych wynikających ze szczególnych potrzeb pracodawcy w trakcie roku kalendarzowego nie może przekraczać limitu wskazanego w Kodeksie pracy. Dobowy limit określony jest pośrednio w art. 132 Kodeksu pracy i stanowi, iż pracownikowi w każdej dobie przysługuje minimum 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, natomiast limit roczny wynosi 150 godzin. 

Jak rekompensuje się nadgodziny? 

Nadgodziny, co do zasady, rekompensuje się czasem wolnym lub dodatkowym wynagrodzeniem wraz z dodatkami za pracę nadliczbową. 

Dodatek pieniężny wynosi: 
– 100% w razie nadgodzin dobowych przypadających w nocy, niedzielę, święto lub w dzień wolny udzielonym za pracę w te dni, oraz w przypadku przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy (chyba że należy mu się dodatek z tytuły przekroczenia normy dziennej). 
– 50% w pozostałych przypadkach. 

Czas wolny: 
– jeśli o czas wolny występuje pracownik, należy mu się czas wolny w takim samym wymiarze w jakim pracował w godzinach nadliczbowych, 
– jeśli to pracodawca wystąpi z tym sposobem rekompensaty, zmuszony jest on udzielić czas wolny w wymiarze o połowę wyższym od czasu przepracowanego w godzinach nadliczbowych. 

Wpływ zmiany wymiaru czasu pracy na zwolnienie z powodu siły wyższej 

Czy czas wolny na załatwienie spraw osobistych wlicza się do limitu odpoczynku dobowego?

Poznaj definicję doby pracowniczej 

Aby omówić to zagadnienie należy wyjść od definicji doby pracowniczej – zgodnie z art. 128 § 3 k.p. przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.  

Zgodnie z art. 132 § 1 Kodeksu pracy: 

Zatem doba pracownicza nie jest powiązana z godziną faktycznego rozpoczęcia pracy, ale z godziną, w której pracownik powinien rozpoczynać pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy (grafikiem). 

Odpracowanie wyjścia prywatnego nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych 

Dołóżmy do rozważań również art. 151 § 2¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którym nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych czas odpracowania zwolnienia od pracy udzielonego pracownikowi, na jego wniosek złożony w postaci papierowej lub elektronicznej, w celu załatwienia spraw osobistych. Odpracowanie nie może jednak naruszać prawa pracownika do odpoczynku dobowego i tygodniowego. 

Czy praca w sklepie przez sześć dni w tygodniu jest dopuszczalna?  

Odpracowanie czasu wolnego na załatwienie spraw osobistych nie może naruszać przepisów o odpoczynku 

Odpracowanie tzw. wyjścia prywatnego, choć wiąże się z przekraczaniem normalnych – harmonogramowych godzin pracy i nie stanowi pracy nadliczbowej, nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku, o którym mowa w przytoczonym wyżej art. 132. Pracodawca (lub przedstawiciel pracodawcy, np. kierownik), który wyraża zgodę na wniosek pracownika na odpracowanie wyjścia prywatnego w celu załatwienia spraw osobistych, musi wziąć pod uwagę prawo pracownika do 11-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku dobowego i 35-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego.  

Przykład: pracownik zostaje „po godzinach”, aby odpracować wyjście prywatne 

Pracownik zatrudniony jest w pełnym wymiarze czasu pracy w podstawowym systemie czasu pracy. W firmie obowiązuje jednomiesięczny okres rozliczeniowy. Pracownik pracuje w godzinach 8:00 – 16:00. W systemie do planowania i rozliczania czasu pracy Empliset  złożył do pracodawcy wniosek o odpracowanie wyjścia prywatnego w dniu 9 lipca, w godzinach 16:00-19:00 (3 godziny).

Wyjście prywatne (potwierdzone wnioskiem pracownika złożonym elektronicznie i zaakceptowanym przez kierownika) miało miejsce w dniu poprzednim, w godzinach 11:00-14:00, czyli w tym samym wymiarze godzinowym co odpracowanie. We wniosku pracownik dopisał notatkę, że będzie w tym czasie realizował zadania zlecone przez jednego z klientów w systemie ticketowym.

Kierownik zaakceptował wniosek, a system zwalidował jego poprawność poprzez weryfikację stanu faktycznego – 11-godzinny dzień pracy nie narusza odpoczynku dobowego, który potrwa w godzinach 19:00-08:00, czyli 13 godzin.  

Przykład: pracownik odpracowuje wyjście prywatne przed rozpoczęciem dnia pracy 

Pracownik zatrudniony jest w pełnym wymiarze czasu pracy w równoważnym systemie czasu pracy. W firmie obowiązuje jednomiesięczny okres rozliczeniowy. W dniu 15 lipca pracownik, zgodnie z harmonogramem, ma świadczyć pracę w godzinach 9:00 – 19:00 (10 godzin).

W systemie do planowania i rozliczania czasu pracy Empliset złożył do pracodawcy wniosek o odpracowanie wyjścia prywatnego w dniu 15 lipca, w godzinach 7:00-09:00 (2 godziny). We wniosku pracownik dopisał notatkę, że będzie w tym czasie prowadził prace porządkowe na magazynie.

Kierownik chciał zaakceptować wniosek, ale system, dzięki wbudowanym walidatorom, zweryfikował stan faktyczny i w automatycznym powiadomieniu ostrzegł kierownika, że w tej sytuacji odpracowanie w godzinach 7:00–9:00 nie powinno zostać zaakceptowane, ponieważ naruszałoby 11-godzinny odpoczynek dobowy po pracy zakończonej poprzedniego dnia o 22:00. Pracownik może rozpocząć pracę dopiero o 9:00, czyli po zachowaniu minimalnego odpoczynku gwarantowanego przepisami art. 132 § 1 Kp.