BHP w okresie zimowym. O czym musi pamiętać pracodawca?

Jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. We wcześniejszych artykułach pisaliśmy o projekcie rozporządzenia w zakresie nowych zasad pracy podczas upałów. Zwracaliśmy uwagę, iż obecnie w przepisach BHP brakuje regulacji określających maksymalne dopuszczalne temperatury, które są bezpieczne dla zdrowia pracowników. Wszelkie działania związane z łagodzeniem fali upałów były podejmowane z inicjatywy pracodawców.

Nowe zasady pracy podczas upałów. Projekt rozporządzenia w sprawie przepisów BHP

Inaczej sytuacja wygląda w okresie zimowym. Przepisy jasno wskazują dopuszczalne normy temperatur w pomieszczeniach oraz działania profilaktyczne mające na celu zwiększenie komfortu wykonywanej pracy.

Najniższa, dopuszczalna temperatura pomieszczeń

Zgodnie z § 30 Rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonania):

• nie niższą niż 14 °C, chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają,
• nie niższą niż 18 °C – w pomieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lekka praca fizyczna oraz w pomieszczeniach biurowych.

W przypadku prac wykonywanych na otwartej przestrzeni lub w nieogrzewanych pomieszczeniach pracodawca powinien zapewnić pracownikom w pobliżu miejsca pracy pomieszczenie umożliwiające im:

• schronienie się przed deszczem,
• ogrzanie się,
• zmianę odzieży,
• podgrzanie posiłków.

W pomieszczeniu do ogrzewania się temperatura nie może być niższa niż 16 °C. Na każdego pracownika najliczniejszej zmiany powinno przypadać co najmniej 0,1 m² powierzchni pomieszczenia, przy czym całkowita powierzchnia nie może być mniejsza niż 8 m².

Jeśli ze względu na rodzaje prac wykonywanych na otwartej przestrzeni w okresie zimowym nie jest możliwe zapewnienie pomieszczeń, w których pracownik może się ogrzać, pracodawca powinien zapewnić pracownikom w pobliżu miejsca ich pracy odpowiednio urządzone źródła ciepła. Oczywiście należy pamiętać również, aby zostały zachowane odpowiednie wymagania w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

Profilaktyczne posiłki i ciepłe napoje

W art. 232 Kodeksu pracy znajdziemy informację o obowiązku zapewnienia przez pracodawcę pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, nieodpłatne, odpowiednie posiłki i napoje, jeżeli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych.

Na podstawie § 3 ww. rozporządzenia posiłki profilaktyczne należą się pracownikom wykonującym prace:

• związane z wysiłkiem fizycznym, powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1.500 kcal u mężczyzn i powyżej 1.000 kcal u kobiet, w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10°C,
• związane z wysiłkiem fizycznym powodującym w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny organizmu powyżej 1.500 kcal u mężczyzn i powyżej 1.000 kcal u kobiet, na otwartej przestrzeni w okresie zimowym.

Pracodawca zapewnia (ciepłe) napoje pracownikom zatrudnionym:

• w warunkach mikroklimatu zimnego, charakteryzującego się wartością wskaźnika siły chłodzącej powietrza (WCI) powyżej 1.000,
• przy pracach na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10°C.

Przepisy nie regulują wprost ilości dostarczanych napojów. Powinna ona zaspokajać potrzeby pracowników. Napoje powinny być dostępne dla pracowników w ciągu całej zmiany roboczej.

W sytuacji, gdy pracodawca nie ma możliwości zapewnienia pracownikom posiłków profilaktycznych w czasie pracy ze względu na rodzaj wykonywanej pracy lub ze względów organizacyjnych, pracodawca powinien zagwarantować możliwość przyrządzenia ich we własnym zakresie poprzez przekazanie produktów. Dozwolone jest także wydanie pracownikom bonów, talonów, kuponów oraz innych dowodów uprawniających do otrzymania na ich podstawie takich produktów lub posiłku. Co ważne, pracownikom nie przysługuje ekwiwalent pieniężny za posiłki i napoje.

Praca na zewnątrz

Okres zimowy to nie tylko niższe temperatury powietrza, ale także pojawiające się opady śniegu oraz oblodzenia. Obowiązkiem właścicieli i zarządców obiektów jest odśnieżanie chodników, dachów oraz usuwanie nawisów śniegu i lodu, które tworzą bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia osób przebywających w obrębie danego obiektu. Warto w tym miejscu przytoczyć komunikat Państwowej Inspekcji Pracy dotyczący wykonywania prac na wysokości.

(…) Należy pamiętać, że do pracy na wysokości można skierować wyłącznie pracowników posiadających aktualne szkolenie BHP oraz orzeczenie lekarskie potwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na wysokości. Pracownik wyznaczony do odśnieżania dachów powinien także odbyć instruktaż stanowiskowy (obejmujący m.in. imienny podział pracy, kolejność wykonywania zadań oraz wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy przy poszczególnych czynnościach) i zostać poinformowany o ryzyku zawodowym, jakie niesie za sobą wykonywanie tego rodzaju pracy. Prace na wysokości są pracami szczególnie niebezpiecznymi, dlatego pracodawca powinien zapewnić bezpośredni nadzór nad tymi pracami przez wyznaczone w tym celu osoby. (…).

_{Komunikat Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 8 stycznia 2024 r.}

Pracodawca jest zobowiązany zapewnić odpowiednie środki ochrony pracownikowi skierowanemu do odśnieżania, aby wykonywana praca odbywała się w sposób bezpieczny. Należy także zadbać o odpowiednie zabezpieczenie odśnieżanego obszaru.

Nie powinno się zlecać odśnieżania dachów pracownikom z małym stażem pracy i nieposiadającym odpowiedniego przeszkolenia. Odśnieżanie dachów jest pracą na wysokości. W związku z tym należy zmniejszyć do minimum ryzyko wypadku i dopuszczać do odśnieżania osoby, które:

• posiadają aktualne badania lekarskie do pracy na wysokości,
• odbyły szkolenia BHP ogólne i stanowiskowe oraz szkolenie z zakresu ochrony przed upadkiem (jeżeli powinien pracować w sprzęcie ochronnym).

Osoba, która odpowiada za prace przy odśnieżaniu, powinna:

• sprawować bezpośredni nadzór nad pracownikami i przygotować dla nich imienny podział zadań,
• wyposażyć pracowników w stosowne środki ochrony indywidualnej,
• opracować plan ratowniczo-ewakuacyjny.

źródło: www.pip.gov.pl

Wpływ niskich temperatur na zdrowie

Działanie niskiej temperatury może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych – hipotermia, odmrożenia, osłabienie funkcji poznawczych, osłabienie odporności oraz zapalenie dróg oddechowych. 

Hipotermia, czyli wychłodzenie organizmu może pojawić się szybko albo narastać w związku ze stopniowym wyziębianiem ciała w ciągu godzin, a nawet dni. Główne niebezpieczeństwa związane z hipotermią to spadek temperatury ciała, dreszcze, dezorientacja, senność, a w dalszych konsekwencjach utrata przytomności oraz niewydolność narządów.

W przypadku podejrzenia hipotermii najważniejsza zasada to stopniowe, powolne rozgrzewanie ciała oraz:

• przeniesienie osoby poszkodowanej do cieplejszego, ale nie gorącego pomieszczenia (nie wolno zbyt szybko podnosić temperatury!),
• zdjęcie przemoczonego ubrania i zmiana na suche,
• izolacja osoby poszkodowanej od podłoża – umieszczenie jej na kocu bądź materacu,
• okrycie suchym kocem lub folią termiczną,
• dla osoby przytomnej, gdy wychłodzenie jest niewielkie, można podać coś ciepłego do picia,
• przy znacznym wychłodzeniu nie należy podawać żadnych napojów ani leków,
• unikanie poruszania się i pionizowania osoby głęboko wychłodzonej, w celu zapobiegnięcia nagłemu przepływowi ochłodzonej krwi do serca,
• zapewnienie pomocy medycznej.

Odmrożenia to uszkodzenia skóry i tkanek w wyniku miejscowego zatrzymania krążenia krwi. Najbardziej narażone na odmrożenia są palce u dłoni i stóp, uszy, nos, a także policzki, kolana oraz uda.

Pierwsza pomoc w przypadku odmrożeń polega na ochronie osoby poszkodowanej przed dalszym wyziębieniem oraz delikatnym ogrzewaniu miejsca, które uległo odmrożeniu. Ogrzewać można poprzez przykładanie ogrzanego ręcznika. Ważne, aby ogrzewanie miało charakter stopniowy i powolny.

źródło: www.centrumratownictwa.com

Odzież ochronna

Zgodnie z art. 237⁶ Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikom nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy oraz informować pracowników o sposobach posługiwania się tymi środkami. Co ważne, dostarczane pracownikom środki ochrony indywidualnej powinny spełniać wymagania dotyczące oceny zgodności, które zostały określone w odrębnych przepisach.

Ponadto pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikom nieodpłatnie odzież i obuwie robocze, w sytuacji gdy:

• odzież własna pracownika może ulec zniszczeniu lub znacznemu zabrudzeniu,
• wymagają tego względy techniczne, sanitarne lub bezpieczeństwa i higieny pracy.

W rozporządzaniu w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy zostały wskazane rodzaje prac, przy których wymagane jest stosowanie środków ochrony indywidualnej. W przypadku pracy:

• na zewnątrz pomieszczeń – w narażeniu na deszcz lub chłód – ustawodawca wskazuje na obowiązek stosowania odzieży ochronnej,
• w pomieszczeniach o bardzo niskiej temperaturze, w tym w komorach chłodniczych – należy stosować odzież ochronną,
• na zewnątrz pomieszczeń – w narażeniu na deszcz albo działanie niskiej lub wysokiej temperatury – należy stosować nakrycia głowy,
• w narażeniu na kontakt nóg z bardzo gorącymi lub bardzo zimnymi materiałami – należy stosować środki ochrony kończyn dolnych,
• w niskiej temperaturze – należy stosować środki ochrony kończyn górnych.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze odzieży ochronnej w okresie zimowym?

Przy wyborze odpowiedniej odzieży i obuwia ochronnego należy kierować się przede wszystkim tym, aby odzież i obuwie były dostosowane do:

• warunków pracy,
• czasu pracy spędzanego w niekorzystnych warunkach atmosferycznych,
• rodzaju wykonywanej pracy,
• ciężkości pracy,
• temperatury otoczenia.

Warto zwrócić uwagę na jakość oferowanych produktów, aby charakteryzowały się wysokimi właściwościami użytkowymi oraz były komfortowe w użytkowaniu.

Zimowa odzież robocza oraz obuwie robocze powinny gwarantować pracownikom przede wszystkim:

• komfort termiczny,
• ochronę przed wilgocią,
• ochronę przed opadami atmosferycznymi.

Jeśli praca odbywa się w miejscach o ograniczonej widoczności lub nocą, pracodawca powinien zadbać również o to, aby odzież była wyposażona w ostrzegawcze odblaski, które zwiększą widoczność pracowników.

Ochrona pracowników młodocianych, kobiet w ciąży oraz karmiących piersią

W okresie zimowym szczególną uwagę należy zwrócić na niektóre grupy pracowników – osoby młodociane oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią. Zarówno pracownicy młodociani, jak i kobiety w ciąży oraz karmiące piersią nie mogą wykonywać niektórych prac. Prace te zostały określone w osobnych rozporządzeniach jako prace wzbronione. W przypadku pracowników młodocianych jest to Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2023 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac. Natomiast w przypadku kobiet w ciąży oraz karmiących piersią wykaz prac wzbronionych został określony w Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 kwietnia 2017 r. w sprawie wykazu prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet w ciąży i kobiet karmiących dziecko piersią.

W kontekście okresu zimowego wzbronione jest zatrudnianie młodocianych przy pracach:

• w temperaturze powietrza niższej niż 10°C, również przy wilgotności względnej wyższej niż 65%,
• w warunkach narażających na stałe przemakanie odzieży, powodujące naruszenie bilansu cieplnego u młodych pracowników.

Kobiety w ciąży i kobiety karmiące dziecko piersią nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych lub szkodliwych dla zdrowia. Do tych prac zaliczamy m.in.:

• prace wykonywane w mikroklimacie zimnym w warunkach, w których wskaźnik PMV* jest mniejszy od −1,0,
• prace wykonywane w środowisku o dużych wahaniach parametrów mikroklimatu, szczególnie przy występowaniu nagłych zmian temperatury powietrza przekraczających 15°C, przy braku możliwości stosowania co najmniej 15-minutowej adaptacji w pomieszczeniu o temperaturze pośredniej.

*PMV – wskaźnik komfortu cieplnego. Jest wskaźnikiem, który przewiduje średnią ocenę dużej grupy osób określających swoje wrażenia cieplne w siedmiostopniowej skali ocen od –3 (zimno) do +3 (gorąco) w pomieszczeniach zamkniętych.