HR-owe Koło Ratunkowe: Czy pracownik musi powiadomić pracodawcę o zamiarze oddania krwi?

Ile dni zwolnienia od pracy przysługuje dawcy krwi?

Dodatkowe uprawnienia dawców krwi reguluje ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi. Zgodnie z jej przepisami, dawcy przysługują dwa dni zwolnienia od pracy – w dniu oddania krwi oraz w dniu następnym.

Czy pracodawca może przechowywać zaświadczenie wydane przez stację krwiodawstwa?

Aby uzyskać zwolnienie od pracy, o którym mowa w przytoczonym wyżej art. 9 ustawy o publicznej służbie krwi, oddanie krwi powinno zostać udokumentowane przez pracownika zaświadczeniem wydanym przez stację krwiodawstwa. Co istotne, pracownik przedstawia zaświadczenie pracodawcy jedynie do wglądu. Przepisy prawa pracy nie przewidują, aby pracodawcy przechowywali te zaświadczenia np. w aktach osobowych. Jednak fakt zwolnienia od pracy z tytułu oddania krwi powinien zostać odpowiednio zanotowany w ewidencji czasu pracy pracownika.

Częste oddawanie krwi przez pracowników – konsekwencje dla zakładów pracy

Pracodawca na podstawie § 12 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy jest zobowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi, a także na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą one być wykonane w czasie wolnym od pracy.

Pracownicy chętnie zgłaszają się jako dawcy krwi i korzystają z przysługujących im uprawnień do dni wolnych. Powodem jest m.in. to, że za czas zwolnienie pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Kobiety mogą oddawać krew do 4 razy w roku, a mężczyźni do 6 razy. Daje to w sumie 8 lub 12 dodatkowych dni wolnego w ciągu roku.

Z kolei z perspektywy pracodawców, częste korzystanie przez pracowników z tych zwolnień bez uprzedzenia może prowadzić do braków kadrowych i reorganizacji grafików w firmie. Nierzadko pracodawcy muszą ponosić koszty nadgodzin wypracowanych przez osoby, które muszą zastąpić pracowników przebywających na tego rodzaju zwolnieniach od pracy.

Wynagrodzenie dla dawcy krwi za czas zwolnienia od pracy

Wysokość wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy dawcy krwi oblicza się na takich samych zasadach, jak w przypadku wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy, z tym że składniki ustalane w wysokości przeciętnej przyjmuje się z miesiąca, w którym przypadało to zwolnienie. 

Jeżeli zwolnienie przypada na przełomie miesiąca, podstawę dla każdego dnia zwolnienia wylicza się odrębnie, biorąc pod uwagę zmienne składniki tylko z danego miesiąca.

Czy pracownik musi informować pracodawcę o zamiarze oddania krwi?

Wiele firm mierzy się z problemem braku wcześniejszego informowania pracodawcy o zamiarze oddania krwi. Zdarza się, że pracownicy sądzą, że zawiadomienie pracodawcy po fakcie i przedstawienie zaświadczenia o oddaniu krwi po powrocie do pracy będzie wystarczające do uzyskania zwolnienia. Czy na pewno tak jest?

Co do zasady, pracodawcy nie mogą zabronić pracownikom oddawania krwi. Z punktu widzenia relacji społecznych i tego, że krew jest darem życia, nawet nie powinni! Należy jednak zwrócić uwagę, że przepisy prawa pracy jasno regulują kwestie uprzedzania pracodawcy o przewidywanej nieobecności i jej przyczynie. Dotyczy to również oddania krwi, gdyż zwykle takie działanie planuje się odpowiednio wcześniej.

Jeśli pracownicy samodzielne planują termin oddania krwi, są zobowiązani do zachowania powyższych zasad i uprzedzenia pracodawców o swojej nieobecności. Pracodawca może dodatkowo uregulować zasady, terminy i sposób zgłaszania absencji w przepisach wewnątrzzakładowych np. regulaminach pracy lub układach zbiorowych. Przejrzyste, sprecyzowane zasady usprawiedliwiania nieobecności umożliwią pracodawcy lepiej zorganizować pracę i zaplanować ewentualne zastępstwa, tak aby zachować ciągłość działań firmy.

Oddanie krwi w trakcie urlopu wypoczynkowego lub w dzień wolny od pracy

Zdarza się, że pracownicy oddają krew podczas przebywania na urlopach wypoczynkowych i otrzymują zaświadczenia o przysługujących im dwóch dniach zwolnienia od pracy. Czy w tej sytuacji urlop zostanie automatycznie anulowany, na rzecz tego zwolnienia?

Otóż nie. W czasie korzystania z urlopu wypoczynkowego, pracownik nie musi świadczyć pracy, a co za tym idzie, pracodawca nie musi go również z pracy zwalniać. Oddanie krwi i otrzymanie zaświadczenia nie uchylą przydzielonego wcześniej urlopu wypoczynkowego, za który przysługuje standardowe wynagrodzenie urlopowe. Pracownik nie będzie też mógł wykorzystać tego zwolnienia w terminie późniejszym – po zakończeniu urlopu wypoczynkowego.

Podobnie, jeżeli pracownik zdecyduje się oddać krew w dzień wolny od pracy lub po godzinach pracy, zgodnie z jego indywidualnym harmonogramem. Wówczas za dzień oddania krwi, nie przysługuje dodatkowe zwolnienie ani wynagrodzenie. Natomiast, zwolnienie może należeć się w kolejnym dniu – jeżeli będzie on dniem pracującym dla tego pracownika.