Sytuacja prawna obcokrajowców w produktach dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego w Polsce 

Paleta dostępnych produktów

Obecnie w Polsce w ramach dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego dostępnych jest kilka produktów. Są to rozwiązania zarówno grupowe, takie jak pracownicze programy emerytalne (PPE) czy pracownicze plany kapitałowe (PPK), jak też rozwiązania indywidualne – czyli indywidualne konta emerytalne (IKE), indywidualne konta zabezpieczenia emerytalnego (IKZE) oraz ogólnoeuropejski indywidualny produkt emerytalny (OIPE). Z dobrodziejstw oszczędzania we wszystkich tych produktach mogą korzystać zarówno obywatele Polski, jak i pod pewnymi warunkami – obcokrajowcy. Jednakże należy pamiętać, że w przypadku poszczególnych produktów sytuacja prawna obcokrajowców może się bardziej lub mniej różnić. W niniejszym tekście autorzy praktycy na co dzień zajmujący się różnymi produktami dodatkowego długoterminowego starają się dokonać porównania w tym zakresie.

Produkty grupowe i indywidualne

W przypadku PPE i PPK możliwość skorzystania z tych form dodatkowego oszczędzania zależy przede wszystkim od tego, którą z nich oferuje pracodawca. PPK są dziś rozwiązaniem powszechnym czy domyślnym, gdyż w istocie obowiązkowym dla większości pracodawców. Na koniec 2025 roku było to ponad 338 tysięcy podmiotów zatrudniających oferujących PPK. Natomiast PPE funkcjonują u znacząco mniejszej liczy pracodawców – na koniec 2025 roku istniało ich około 2,5 tysiąca, głównie w większych zakładach pracy. Pozostałe produkty – IKE, IKZE i OIPE – mają charakter indywidualny i oszczędzający, możne je założyć samodzielnie, całkowicie niezależnie od swojego pracodawcy.

Zróżnicowanie zasad w zależności od obywatelstwa

Obywatele Polski posiadają dostęp do wszystkich wskazanych powyżej produktów dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego na zasadach ogólnych powszechnie znanych, uregulowanych w odpowiednich ustawach. Jednakże nieco odmiennie wyglądają niektóre zasady tych produktów w odniesieniu do obcokrajowców. Jakie możliwości mają obcokrajowcy, jeśli chodzi o dodatkowe oszczędzanie na emeryturę w Polsce? Czy mogą wypłacić zgromadzone środki po opuszczeniu kraju i jakie obowiązki podatkowe się z tym wiążą?  Aby odpowiedzieć na powyższe pytania, trzeba przede wszystkim rozróżnić dwie grupy cudzoziemców: obywateli EOG (Europejskiego Obszaru Gospodarczego, czyli obywateli państw członkowskich UE, a także obywateli: Norwegii, Islandii i Liechtensteinu)  oraz obywateli państw trzecich (czyli wszystkich innych spoza EOG). Dla każdej z tych grup obowiązują nieco inne reguły. Poniżej przedstawiamy przegląd zasad dotyczących obcokrajowców w każdej z dostępnych na początku 2026 roku w Polsce form dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego.

PPE – Pracownicze Programy Emerytalne

Główne zasady PPE

Pracowniczy program emerytalny to grupowe, zorganizowane i finansowane przez pracodawcę oszczędzanie na emeryturę. Podstawą prawną PPE jest umowa zakładowa zawierana między pracodawcą, a reprezentacją pracowników, którą – jeśli istnieją w danym zakładzie pracy – są związki zawodowe. Do PPE może przystąpić każdy pracownik, który spełnia wymogi dotyczące stażu pracy – zazwyczaj po 3 miesiącach, choć w umowie zakładowej można ten okres skrócić, albo wydłużyć, nawet do 3 lat. W tym przypadku nie ma znaczenia obywatelstwo – z PPE mogą korzystać zarówno Polacy, jak i obcokrajowcy, w tym także ci pochodzący spoza EOG.

Rodzaje składek do PPE

Obowiązkowe zasilenia do PPE czyli tzw. składki podstawowe (max 7% wynagrodzenia) finansuje pracodawca. Pracownik może także dokonywać wpłat składek dodatkowych z własnych środków, które potrącane są z wynagrodzenia po opodatkowaniu, a w okresie, w którym pracownik nie uzyskuje wynagrodzenia możliwe jest odprowadzanie składki dodatkowej z środków własnych pracownika. Możliwość kontynuowania takich zasileń istnieje również po zakończeniu zatrudnienia – o ile pozwala na to umowa zakładowa. Takie same zasady mają zastosowanie tak do obywateli polskich, jak też do obcokrajowców. 

Uczestnictwo w PPE a zatrudnienie

Uczestnictwo w PPE nie wygasa po zakończeniu zatrudnienia. Zasadą jest, że były pracownik nadal uczestniczy w PPE do czasu dokonania przez niego wypłaty, wypłaty transferowej lub zwrotu, na takich samych warunkach, jak pozostali – aktywni uczestnicy. Różnicą jest jednak fakt, że w przypadku byłego pracownika nie są już odprowadzane finansowane przez pracodawcę nowe składki podstawowe (gdyż jego zatrudnienie ustało). Natomiast samo uczestnictwo w PPE oraz zarządzanie już zgromadzonymi środkami istnieje na dotychczasowych warunkach. Także w tym przypadku takie same zasady mają zastosowanie tak do obywateli polskich, jak też w stosunku do obcokrajowców. 

Wycofanie środków z PPE

Środki z PPE można wypłacić po osiągnięciu 60 lat lub po 55 roku życia, jeśli uzyskano już prawo do emerytury. W przypadku braku wniosku „automatyczna” wypłata nastąpi po ukończeniu przez uczestnika 70 lat. W razie śmierci uczestnika – wypłata przysługuje osobie uprawnionej, bez dodatkowych warunków. W przypadku PPE możliwe jest dokonanie wypłaty transferowej nie tylko na IKE, lecz także do innego PPE. Z kolei w przeciwnym kierunku, tj. wypłaty transferowej z innego produktu na PPE, możliwe jest dokonanie wypłaty transferowej na PPE z innego PPE, z IKE oraz z PPK (lecz w przypadku PPK możliwe jest to tylko przez osobę uprawnioną do środków po zmarłym uczestniku PPK, a więc w przypadku spadkobiercy). Co do zasady wycofanie środków z PPE przez obcokrajowca następuje na tych samych zasadach jak przez obywatela polskiego, różnice mogą jednak wynikać z faktu ograniczonej dostępności dla obcokrajowców niektórych polskich produktów indywidualnych długoterminowego zabezpieczenia emerytalnego. 

Zwrot środków z PPE

Szczególnym sposobem wycofania środków z PPE jest tzw. zwrot. Jest on możliwy wyłącznie w przypadku likwidacji programu albo – pośrednio – najpierw przez wypłatę transferową z PPE na IKE, a następnie dokonanie zwrotu z IKE. Jednakże, w przypadku zwrotu ustawodawca przewidział daniny publiczno-prawne potrącane z wypłacanych z PPE kwot. I tak w przypadku zwrotu z wypłacanej kwoty potrącane jest 30% składek podstawowych do ZUS jako składka emerytalna oraz od zysku naliczany jest 19% podatek od zysków kapitałowych.

Odmienna sytuacja cudzoziemców w PPE 

W przypadku zwrotu z PPE – możemy odnotować pierwszą realną różnicę w traktowaniu w ramach PPE cudzoziemców. A to z tego powodu, że zgodnie z obowiązującymi przepisami możliwe jest dodatkowe opodatkowanie dochodu uzyskanego ze zwrotu w kraju rezydencji podatkowej obcokrajowca (tzw. podwójne opodatkowanie). Będzie to przypadek cudzoziemca spoza EOG, który opuścił Polskę, a w związku z tym nie może on już założyć nowego IKE, a więc nie posiada on możliwości dokonania wycofania środków z PPE poprzez IKE – chyba, że założył je wcześniej, będąc jeszcze polskim rezydentem podatkowym. Jeśli IKE zostało otwarte wcześniej to pozostaje aktywne i możliwe jest gromadzenie na nim środków (w tym dokonanie wypłaty transferowej z PPE) także w przypadku ustania zatrudnienia i opuszczenia Polski. Ponadto, istnieje ryzyko dodatkowego opodatkowania cudzoziemca w kraju jego rezydencji podatkowej. Dlatego też warto, przed dokonaniem takiej operacji aby obcokrajowiec uczestnik PPE upewnił się co do konsekwencji podatkowych zwrotu w kraju jego aktualnej rezydencji podatkowej lub dokonał zwrotu wcześniej, jeszcze podlegając polskiej rezydencji podatkowej, nawet gdy planuje wyjazd z Polski w przyszłości. W takiej sytuacji powinien on uniknąć ryzyka ewentualnego podwójnego opodatkowania. Zaznaczmy jednak, że sytuacja między poszczególnymi jurysdykcjami podatkowymi może się różnić.

PPK – Pracownicze Plany Kapitałowe

Tożsame warunki PPK dla wszystkich

W przypadku PPK zasady przystępowania są bardzo proste – aby zostać automatycznie zapisanym do PPK wystarczy być zatrudnionym u pracodawcy, który prowadzi plan oraz nie złożyć temu podmiotowi oświadczenia o rezygnacji z odprowadzania wpłat do PPK. W przypadku PPK obowiązują identyczne warunki dla obywateli Polski i cudzoziemców – niezależnie od kraju ich pochodzenia.

Zasilenia w ramach PPK

Przypomnijmy, że w PPK zasilenia to przede wszystkim wpłata podstawowa w wysokości 1,5% wynagrodzenia finansowana przez pracodawcę oraz 2% wpłaty podstawowej finansowanej przez pracownika. Dodatkowo możliwe są wpłaty dobrowolne: do 2,5% od pracodawcy i do 2% od pracownika. Ponadto, ze środków publicznych uczestnik PPK może dostać jednorazowo tzw. wpłatę powitalną (250 zł) i coroczne tzw. dopłaty roczne (240 zł). W przypadku PPK nie istnieje jednakże możliwość dokonywania dodatkowych wpłat z innych źródeł niż wynagrodzenie. Wszystkie zasilenia do PPK w przypadku obcokrajowców odbywają się na takich samych zasadach jak obywateli polskich. 

Sposoby wycofania środków z PPK

Wypłaty transferowej z PPK można dokonać tylko na inne PPK, a w przypadku dziedziczenia także na IKE lub PPE. Z kolei na PPK można przetransferować środki tylko z innego PPK. Po osiągnięciu 60 lat pojawiają się dodatkowe opcje wypłat transferowych na lokaty terminowe. Natomiast tzw. zwrot środków z PPK można wykonać w każdej chwili, ale wiąże się to z:

• potrąceniem 30% kwoty wpłat pracodawcy do ZUS jako składka emerytalna,
• utratą wpłaty powitalnej oraz dopłat rocznych,
• opodatkowaniem wypracowanych zysków kapitałowych (19%),
• potencjalnym dodatkowym opodatkowaniem w kraju aktualnej rezydencji podatkowej obcokrajowca (tzw. podwójne opodatkowanie).

Warunki wypłaty z PPK

Docelowa wypłata z PPK możliwa jest na wniosek uczestnika po ukończeniu przez niego 60 lat albo na wniosek uczestnika w przypadku pokrycia wkładu budowlanego w związku z budową lub przebudową budynku mieszkalnego, ewentualnie po ukończeniu 60 lat jako świadczenie małżeńskie. Uczestnik może wnioskować o wypłatę do 25% środków zgromadzonych na rachunku PPK uczestnika PPK w przypadku poważnego zachorowania tego uczestnika PPK, jego małżonka lub dziecka tego uczestnika PPK. W przypadku obcokrajowca, który posiada inną rezydencję podatkową istnieje ryzyko, że dochód uzyskany z wypłaty będzie obciążony dodatkowym podatkiem dochodowym w kraju rezydencji i na zasadach tam obowiązujących. W przypadku chęci zwrotu/wypłaty środków warto więc przeanalizować te kwestie wcześniej i ewentualnie zrealizować zwrot/wypłatę przed zmianą rezydencji podatkowej w celu uniknięcia dodatkowego podatku w innym kraju. Również w tym przypadku należy zaznaczyć, że sytuacja między poszczególnymi jurysdykcjami podatkowymi może się różnić.

IKE – Indywidualne Konto Emerytalne

Zasady ogólne IKE

Indywidualne Konto Emerytalne to produkt indywidualny – otwierany i zasilany samodzielnie przez osobę oszczędzającą. W naszym kraju skorzystać z niego może każda osoba fizyczna powyżej 16-go roku życia – zarówno obywatel Polski, jak i obywatel EOG (w tym UE). Natomiast obywatele państw trzecich (innych) mogą założyć IKE w Polsce tylko pod warunkiem, że mają zalegalizowany pobyt i posiadają rezydencję podatkową w kraju UE/EOG. Powyższe w praktyce oznacza, że istnieje możliwość otwarcia IKE także przez obcokrajowca, który opuścił już Polskę, lecz chciałby je otworzyć choćby w celu dokonania zwrotu środków z PPE via IKE (pod warunkiem, że jest obywatelem UE lub EOG albo legalnie przebywa na terytorium któregoś z tych krajów i jest jego rezydentem podatkowym).

Wpłaty i wypłaty transferowe z IKE

Warto pamiętać, że w przypadku IKE wpłaty na to konto nie są związane z zatrudnieniem, a największą zaletą tego produktu jest zwolnienie ewentualnych zysków z 19% podatku od zysków kapitałowych – pod warunkiem wypłaty po spełnieniu określonych warunków (wiek oszczędzającego lat 60 i okres oszczędzania minimum 5 lat). Natomiast wypłaty transferowej z IKE można dokonać na inne IKE, na PPE lub na OIPE (przy czym transfer na OIPE środków przetransferowanych wcześniej z PPE na IKE jest wyłączony). Z kolei wypłatę transferową na IKE można uzyskać z innego IKE, z PPE, z PPK (tylko w przypadku dziedziczenia) oraz z OIPE (tylko określone przypadki ograniczone do dziedziczenia i transferów między małżonkami/byłymi małżonkami). Takie same zasady mają zastosowanie tak do obywateli polskich, jak też do obcokrajowców.

Zwrot środków z IKE

Możliwe jest także dokonanie tzw. zwrotu z IKE, czyli innymi słowy zamknięcie konta IKE. Możliwe jest to do dokonania w każdym momencie. Jednakże w przypadku zwrotu z IKE pojawi się konieczność uiszczenia podatku dochodowego od zysków kapitałowych 19% (od całej zgromadzonej kwoty zysków), natomiast w przypadku wpłaty transferowej środków z PPE na IKE, a następnie ich zwrotu z IKE (tzw. zwrot z PPE via IKE) środki przetransferowane z PPE podlegają zasadom potrąceń jak przy PPE, tj. potrącane są z nich także kwoty do ZUS. W przypadku IKE istnieje możliwość zwrotu częściowego, lecz nie może obejmować środków przetransferowanych z PPE.

Różnica w przypadku wypłaty transferowej obcokrajowców spoza UE/EOG

W przypadku IKE w jednej szczególnej sytuacji status części obcokrajowców jest inny. Otóż wypłaty transferowej z PPE do IKE i późniejszego zwrotu (czyli wcześniejszej wypłaty z PPE w przypadku braku likwidacji PPE) nie może dokonać obcokrajowiec spoza UE/EOG, który nie posiadał wcześniej IKE. A to z tego powodu, że nie może już takiego IKE otworzyć.

Wypłata z IKE

Natomiast sama wypłata z IKE jest możliwa po ukończeniu 60 lat lub 55 lat i nabyciu uprawnień emerytalnych oraz spełnieniu jednego z warunków: dokonywania wpłat na IKE co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych albo dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na 5 lat przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o dokonanie wypłaty. Dodatkowe warunki nie obowiązują w stosunku do środków przetransferowanych z PPE. Warto też pamiętać, że w przypadku wypłaty i posiadania rezydencji podatkowej w innym kraju możliwy jest dodatkowy podatek dochodowy w tym kraju i na zasadach w nim obowiązujących. Podobnie kwestia ta wyglądać będzie w przypadku dokonania zwrotu z IKE.

IKZE – Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego

Zasady ogólne IKZE

Produkt IKZE, podobnie jak IKE, ma charakter indywidualny i założyć je można na zasadniczo tych samych zasadach, co IKE. To jest w naszym kraju skorzystać z niego może każda osoba fizyczna powyżej 16-go roku życia – zarówno obywatel Polski, jak i obywatel EOG (w tym UE). Produkt ten różni się jednak zasadami oszczędzania – wpłaty na IKZE dają prawo do odliczenia od dochodu w rozliczeniu rocznym PIT, a wypłata po spełnieniu warunków podlega ryczałtowemu podatkowi 10% (naliczanego od całości środków, a więc tak od kwoty wpłat, jak też od wygenerowanych zysków).

Sytuacja obcokrajowców w IKZE

Obcokrajowiec, który nie posiada w Polsce rezydencji podatkowej, a ma IKZE (np. założył, gdy jeszcze pracował w Polsce) może posiadać IKZE i dokonywać na nie wpłat, ale nie korzysta z obniżenia podatku PIT w Polsce, gdyż nie rozlicza podatku PIT w Polsce, od którego mógłby odliczyć dokonaną w danym roku wpłatę. W jego przypadku podstawowa korzyść wynikająca z posiadania IKZE – odliczenia w zakresie podatku PIT – nie następuje. Oczywiście jeśli obcokrajowiec jest polskim rezydentem podatkowym to może on korzystać z dobrodziejstw IKZE na takich samych zasadach jak obywatele polscy. 

Forma wycofania środków z IKZE

W przypadku IKZE można dokonać wypłaty transferowej tylko na inne IKZE. Otrzymanie wpłaty transferowej na IKZE także możliwe jest tylko z innego IKZE. Natomiast zwrot z IKZE możliwy jest tylko jako całkowity, to jest dotyczący całej wartości rejestru. Przy wcześniejszym zwrocie (przed spełnieniem warunków do wypłaty) zapłacić należy podatek wg skali od całości zgromadzonych środków, a cudzoziemiec – podobnie jak w innych przypadkach – może zostać objęty dodatkowym podatkiem w swoim kraju.

Wypłata z IKZE

Wypłata z IKZE jest możliwa po ukończeniu 65 lat oraz pod warunkiem dokonywania wpłat na IKZE co najmniej w 5 latach kalendarzowych. Wypłata z IKZE podlega ryczałtowemu podatkowi 10% (naliczanego od całości środków, a więc tak od kwoty wpłat, jak też od wygenerowanych zysków). W przypadku obcokrajowca nieposiadającego w Polsce rezydencji podatkowej dochód z wypłaty może zostać obciążony dodatkowym podatkiem według zasad w kraju jego rezydencji podatkowej.

OIPE – Ogólnoeuropejski Indywidualny Produkt Emerytalny

Zasady ogólne OIPE

Natomiast OIPE to najnowszy indywidualny produkt w polskim systemie, faktycznie działający dopiero od 2024 roku – oparty na unijnym rozporządzeniu. Jest on dostępny dla wszystkich pod warunkiem posiadania miejsca zamieszkania w UE. Obywatelstwo w tym przypadku nie posiada żadnego znaczenia. Każdy  obcokrajowiec może założyć OIPE pod warunkiem, że mieszka w kraju UE, przy czym powinien założyć OIPE w kraju swojego zamieszkania, o ile jest tam oferowane. Dopiero, gdy w kraju zamieszkania danej osoby nie jest oferowane żadne OIPE, możliwe jest jego otworzenie w innym kraju UE.

Transgraniczny charakter oraz korzyści z OIPE

Jako jedyny z omawianych produktów, ten oferuje „transgraniczność” czyli możliwość przeniesienia do innego kraju UE (lecz w kraju tym dostawca OIPE musi oferować subkonto, ewentualnie inny dostawca musi oferować swoje OIPE) – co czyni go szczególnie atrakcyjnym dla osób planujących migrację między krajami UE, a więc także obcokrajowców. W Polsce korzyścią OIPE jest zwolnienie osiągniętych zysków z 19% podatku od zysków kapitałowych (działa to identycznie jak w przypadku IKE).

Wypłaty transferowe z OIPE

Wypłaty transferowej z OIPE można dokonać na inne OIPE oraz na IKE (na IKE jedynie w przypadkach dziedziczenia oraz transferu między małżonkami/byłymi małżonkami.  Z kolei wypłatę transferową na OIPE można uzyskać z innego OIPE oraz z IKE (z IKE jest to możliwe o ile nie wykonano wcześniej częściowego zwrotu z IKE oraz nie zostały na IKE przetransferowane środki z PPE).

Zasady wypłat z OIPE

Wypłata jest możliwa po ukończeniu 60 lat lub 55 lat i nabyciu uprawnień emerytalnych oraz spełnieniu jednego z warunków: dokonywania wpłaty na subkonto OIPE co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych albo dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na 5 lat przed dniem złożenia wniosku o dokonanie wypłaty.

Zmiana kraju zamieszkania przez posiadacza OIPE

W przypadku przeprowadzki do innego kraju UE, co do zasady środki powinny zostać przeniesione na subkonto OIPE w tym kraju, jednak jeżeli dostawca OIPE nie oferuje subkonta w tym kraju możliwy jest transfer do innego dostawy lub pozostanie u dostawy dotychczasowego na poprzednim subkoncie i dalsze oszczędzanie. Rozwiązanie jest o tyle korzystniejsze dla osób zmieniających kraj, że w każdym kraju UE obowiązują identyczne zasady dotyczące OIPE, a więc zarówno zwrot, jak i wypłata środków nie musi podlegać podwójnemu opodatkowaniu. Aby go uniknąć wystarczy przenieść środki do kraju aktualnej rezydencji podatkowej i tam dokonać zwrotu/wypłaty. W przeciwnym razie, tj. wypłacie/zwrocie z OIPE prowadzonym w innym kraju, możliwe jest dodatkowe obciążenie tak uzyskanego dochodu na zasadach obowiązujących w kraju rezydencji podatkowej (gdyż będzie dochodem zagranicznym).

Podsumowanie

Brak większych różnic poza podatkami

Podsumowując powyższy przegląd zasad traktowania obcokrajowców w dostępnych w naszym kraju produktach dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego należy podkreślić, że dla obcokrajowców dostępne są wszystkie produkty dodatkowego oszczędzania na emeryturę. Co do zasady prowadzenie tych produktów dla obcokrajowca będzie odbywać się na zasadach tożsamych, co dla obywateli polskich. Jednakże ewentualne niewielkie różnice mogą mieć miejsce w zakresie np. wymogów do spełnienia w zakresie otwarcia, korzyści podatkowych (np. w przypadku IKZE możliwość obniżenia podatku dochodowego jedynie w przypadku jego uiszczania w Polsce) oraz ewentualnego zwrotu czy wypłaty (ryzyko podwójnego opodatkowania w zależności od zasad opodatkowania w danym kraju rezydencji podatkowej obcokrajowca i na zasadach obowiązujących w tym kraju, jeżeli obcokrajowiec nie podlega polskiej rezydencji podatkowej). Zasadniczo warunki zwrotu lub wypłaty środków dla obcokrajowców będą identyczne, jak dla obywateli Polski,  należy jednak pamiętać o ewentualnych konsekwencjach finansowych zwrotu albo wypłaty, wynikających z ewentualnego odmiennego statusu podatkowego. 

Wyjątkowe OIPE

Natomiast wyjątkiem pośród dostępnych w Polsce produktów jest OIPE, które już z samego założenia posiada charakter transgraniczny i możliwe jest jego przeniesienie do innego kraju UE, a następnie dokonanie tam zwrotu/wypłaty na zasadach obowiązujących w tym kraju. Kwestie te będą szczególnie istotne dla obcokrajowców, którzy czasowo zatrudnieni są w Polsce, a następnie opuszczają nasz kraj. W takich przypadkach często zastanawiają się oni co zrobić z środkami zgromadzonymi w tych produktach (szczególnie PPE i PPK). Warto zatem przed podjęciem decyzji o wypłacie czy zwrocie środków sprawdzić, czy nie pojawi się ryzyko tzw. podwójnego opodatkowania.