HR-owe Koło Ratunkowe: Ciąża pracownicy przebywającej na urlopie wychowawczym

Komu przysługuje urlop wychowawczy? Jakie są zasady jego udzielania?

Urlop wychowawczy to jedno z uprawnień pracowniczych, które umożliwia rodzicom sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Mogą z niego skorzystać zarówno matki, jak i ojcowie, posiadający co najmniej 6-miesięczny staż pracy. Urlop wychowawczy jest bezpłatny – pracownik nie dostaje za ten okres wynagrodzenia ani żadnego innego świadczenia.

Wymiar urlopu wychowawczego wynosi w sumie 36 miesięcy, z czego 1 miesiąc z tego okresu jest przeznaczony wyłącznie dla jednego z rodziców. Pracownik nie może przenieść prawa do wykorzystania tego miesiąca na drugiego rodzica lub opiekuna dziecka. Istnieje kilka wyjątków od tej reguły, np. śmierć drugiego rodzica czy pozbawienie go władzy rodzicielskiej, kiedy jeden z rodziców może wykorzystać pełny, 36-miesięczny wymiar urlopu. Urlop wychowawczy można wykorzystać maksymalnie w 5 częściach, do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończy 6. rok życia. Udziela się go na wniosek pracownika, który musi być złożony co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem korzystania z urlopu.

Ciąża pracownicy przebywającej na urlopie wychowawczym – jakie rozwiązania przewiduje prawo pracy?

Warto mieć na uwadze, że każda z tych opcji niesie ze sobą odmienne konsekwencje. Pracownica, która zrezygnuje z urlopu wychowawczego, może od razu przejść na zwolnienie lekarskie i otrzymywać zasiłek chorobowy lub wynagrodzenie chorobowe. Natomiast, pozostając na urlopie wychowawczym, nie ma prawa do korzystania ze zwolnienia lekarskiego, a tym samym – nie przysługują jej świadczenia z tytułu niezdolności do pracy.

Rezygnacja z urlopu wychowawczego i przejście na zwolnienie lekarskie

Jak wynika z art. 12 ust. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zasiłek chorobowy nie przysługuje w czasie urlopu wychowawczego. Jeśli pracownica jest w ciąży, będzie mogła skorzystać ze zwolnienia lekarskiego i otrzymać z tego tytułu świadczenia chorobowe tylko pod warunkiem, że zrezygnuje z urlopu wychowawczego.

Rezygnacja z urlopu wychowawczego jest dla pracodawcy wiążąca, ale może on nie wyrazić zgody na termin powrotu wskazany przez pracownika. Jest natomiast zobowiązany do dopuszczenia go do pracy w ciągu 30 dni. Przerwanie urlopu wychowawczego nie powoduje utraty możliwości skorzystania z pozostałej części tego urlopu w przyszłości. Pracownica będzie mogła go wykorzystać do 6. roku życia dziecka.

W praktyce pracownica może złożyć rezygnację z urlopu wychowawczego i już w pierwszym dniu powrotu do pracy przedłożyć zwolnienie lekarskie, za które otrzyma wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy (w wysokości 100% postawy wymiaru). Co istotne, jeżeli pracownica od razu przedstawi zwolnienie lekarskie i nie zamierza podjąć pracy, nie ma obowiązku kierowania jej na badania kontrolne. Z przyczyn organizacyjnych zaleca się, aby pracownica rezygnując z urlopu wychowawczego poinformowała pracodawcę o zamiarze skorzystania ze zwolnienia od razu po powrocie.

Po urodzeniu dziecka pracownicy przysługuje prawo do urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego na ogólnych zasadach Kodeksu pracy, a po ich wykorzystaniu – do kolejnego urlopu wychowawczego. Dodatkowo za czas zwolnienia lekarskiego, urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego, naliczany jest urlop wypoczynkowy, z którego pracownica będzie mogła skorzystać po powrocie.

Pozostanie na urlopie wychowawczym

Innym rozwiązaniem w tej sytuacji jest pozostanie na urlopie wychowawczym przez cały okres ciąży. Po porodzie urlop wychowawczy będzie nadal trwał – nie nastąpi jego przerwanie, zakończenie lub zawieszenie. Urlop wychowawczy z mocy prawa nie przekształci się też w urlop macierzyński. Jednak pracownica nie zostanie pozbawiona świadczeń z ZUS za ten czas. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy zasiłkowej pracownica otrzyma zasiłek macierzyński z okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu.  

Może się również zdarzyć, że pracownica dowiaduje się o kolejnej ciąży w momencie, gdy urlop wychowawczy dobiega końca. Wówczas może poczekać do zakończenia urlopu i od dnia powrotu do pracy przejść na zwolnienie lekarskie, o ile istnieją ku temu wskazania lekarskie. Należy jednak pamiętać, że do czasu zakończenia urlopu wychowawczego pracownica nie otrzyma ani zasiłku, ani wynagrodzenia chorobowego.

Jak ustalić podstawę wymiaru świadczeń chorobowych po okresie urlopu wychowawczego?

Jeżeli pracownica po powrocie z urlopu wychowawczego od razu idzie na zwolnienie lekarskie, pracodawca powinien wypłacić jej wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy. Wysokość tych świadczeń ustala się na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego w okresie 12 miesięcy poprzedzających niezdolność do pracy. Co jednak zrobić, gdy pracownica nie przepracowała żadnego z 12 ostatnich miesięcy, gdyż cały ten okres przebywała na urlopie wychowawczym?

Przykład

Pracownica przebywała na urlopie wychowawczym przez okres 18 miesięcy, po czym złożyła rezygnację z tego urlopu. Pierwszego dnia po powrocie przedłożyła zwolnienie lekarskie z kodem B. Wynagrodzenie pracownicy z umowy o pracę wynosi 9 000 zł brutto. Poza tym pracownica nie otrzymuje innych, zmiennych składników wynagradzania.

W podstawie wynagrodzenia chorobowego pracodawca powinien uwzględnić tylko wynagrodzenie zasadnicze z umowy o pracę.

Pracodawca wypłaci 258,87 zł wynagrodzenia lub zasiłku chorobowego za każdy dzień zwolnienia.