HR Detektywi #181: Ryzyko utraty prawa do zasiłku chorobowego, rozliczenie PIT na smartfonie, Z-15 wyślesz e-mailem, co wniosek o upadłość oznacza dla pracowników, rynek pracy pełen sprzeczności

Partnerem technologicznym serii HR Detektywi jest Soneta Sp. z o.o. producent oprogramowania ERP enova365

enova 365

News 1: Czy ślub na zwolnieniu lekarskim grozi utratą prawa do zasiłku chorobowego? Wyrok Sądu w sprawie wykorzystywania zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem  

 “Chory może chodzić”, czyli upoważnienie do wykonywania zwykłych czynności życia codziennego 

Aktualnie obowiązujące zasady orzekania o czasowej niezdolności do wykonywania pracy wykluczają świadczenie pracy zarobkowej – pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika, wobec którego lekarz orzekł, że jest niezdolny do wykonywania pracy, co potwierdzone zostało drukiem ZUS ZLA, czyli zwolnieniem lekarskim.  

Osoba niezdolna do pracy z powodu choroby, niezależnie od tego, czy lekarz wskazał na druku e-ZLA, że „chory powinien leżeć” (kod 1) lub „chory może chodzić” (kod 2), powinna powstrzymać się od wykonywania czynności sprzecznych z celem zwolnienia lekarskiego, w szczególności takich, które mogą przedłużyć okres niezdolności do pracy. Czas zwolnienia powinien być wykorzystany na rekonwalescencję oraz powrót do zdrowia. Osoba niezdolna do pracy może wykonywać zwykłe czynności życia codziennego oraz czynności związane z jej stanem zdrowia, np. może udać się do apteki, po codzienne zakupy żywności, na badania lub wizytę u lekarza. Według ZUS nie są to okoliczności, które mogą stanowić podstawę pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego. 

Również wyjście na spacer w ramach rekonwalescencji – w okresie zwolnienia lekarskiego z adnotacją lekarza „chory może chodzić” – jest okolicznością usprawiedliwiającą nieobecność osoby kontrolowanej podczas kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy. Taka okoliczność nie pozbawia prawa do zasiłku chorobowego. Kluczowe pytania, pomocne w stwierdzeniu, czy wykonywanie danej czynności jest dozwolone czy nie, brzmią: 

• Czy dana czynność przyczynia się do poprawy zdrowia chorego pracownika? 
• Czy wykonywanie wątpliwej czynności nie powoduje pogłębienia stanu chorobowego? 

Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy z powodu choroby polega na ustaleniu, czy pracownik w okresie orzeczonej niezdolności do pracy: 

• nie wykonuje pracy zarobkowej, 
• nie wykorzystuje zwolnienia od pracy z powodu choroby w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. 

ZUS oraz pracodawca nie oceniają więc samej choroby, ale to, czy sposób korzystania ze zwolnienia jest zgodny z kodem widniejącym na tzw. L4. 

Czy udział we własnej ceremonii ślubnej stanowi o wykorzystywaniu zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem? 

Serwis prawo.pl opisuje przypadek ubezpieczonej, której ZUS odmówił prawa do zasiłku chorobowego, a także zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, uznając, że doszło do wykorzystania zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem.  

Wedle stanu faktycznego, w trakcie przebywania na zwolnieniu lekarskim, z powodu ciąży powikłanej cukrzycą typu pierwszego, ubezpieczona zawarła związek małżeński, po czym udała się na rodzinny obiad w restauracji.  

W orzeczeniu sąd zwrócił uwagę na kod 2 (“chory może chodzić”) opisany w treści zwolnienia lekarskiego, który upoważnia chorego do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego. Zawarcie związku małżeńskiego, zdaniem sądu, nie wykracza poza to pojęcie, tym bardziej, że zalecenia lekarskie obejmowały krótkie spacery, umiarkowaną aktywność fizyczną i kontakt z rodziną, a sam udział w uroczystości nie wpłynął na pogorszenie stanu zdrowia. Udział w rodzinnej uroczystości to czynność incydentalna, o ograniczonym czasie trwania i niewielkim stopniu intensywności. 

News 2: Twój e-PIT już dostępny! Od 15 lutego można składać zeznania podatkowe za 2025 rok! 

Jak zalogować się do usługi Twój e-PIT i rozliczyć podatek za 2025 rok? 

Aktywna jest już internetowa usługa pomagająca rozliczyć się z urzędem skarbowym – e-PIT. Dzięki usłudze, dostarczonej przez administrację publiczną, podatnicy mają możliwość rozliczenia podatku w dogodnym miejscu i czasie, za pomocą komputera lub smartfona, bez konieczności wizyty w urzędzie skarbowym. 

Dostęp do usługi możliwy jest wyłącznie przez e-Urząd Skarbowy, na stronie podatki.gov.pl. Korzystanie z usługi Twój e-PIT jest możliwe poprzez zalogowanie do e-Urzędu Skarbowego jedną z trzech, wybranych metod:  

• login gov.pl tj. przy użyciu aplikacji mObywatel, e-dowodu, bankowości elektronicznej lub Profilu Zaufanego (PZ), 
• aplikacja mobilna e-US, 
• dane podatkowe (należy wpisać kwotę łącznego przychodu z zeznania za 2024 r. oraz z jednej, dowolnej informacji od płatnika za 2025 r., np. PIT-11, a następnie potwierdzić kwotą nadpłaty/podatku do zapłaty z zeznania za 2024 rok). 

W ramach wstępnie wypełnionych formularzy Ministerstwo Finansów przygotowało PIT-37, PIT-38, PIT-36, PIT-36L, PIT-28 oraz oświadczenia PIT-OP i informacje PIT-DZ. PIT-37 składają osoby uzyskujące przychody m.in. z umów o pracę, umów zlecenia, umów o dzieło, emerytur i rent.  

Do kiedy należy zweryfikować rozliczenie przygotowane przez urząd skarbowy? Kiedy można spodziewać się zwrotu podatku? 

Formularz podatkowy, dostarczony za pośrednictwem usługi e-PIT przez ministerstwo finansów, zostanie automatycznie zaakceptowany 30 kwietnia. Do tego czasu podatnik ma czas na uzupełnienie lub akceptację wstępnie wypełnionego zeznania podatkowego. W przypadku cyfrowych rozliczeń zwrot podatku dokonywany jest w ciągu 45 dni. Jeśli natomiast w rozliczeniu rocznym okaże się, że podatnik musi dokonać dopłaty podatku, należy ją uregulować do 30 kwietnia.  

News 3: Wniosek o zasiłek opiekuńczy będzie można złożyć elektronicznie. Dla pracodawców i biur rachunkowych to wyczekiwana rewolucja!  

Sejm uchwalił nowelizację ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, dzięki której wnioski o zasiłki z ubezpieczenia chorobowego (w tym zasiłek opiekuńczy) będą mogły być wysyłane do ZUS elektronicznie. Ustawa odnosi się również do udzielenia urlopów związanych z rodzicielstwem, za okres których przysługuje zasiłek macierzyński na podstawie ustawy zasiłkowej. 

Dotychczasowa praktyka pozwalała na przekazanie do ZUS zaświadczenia Z-3 w postaci elektronicznej za pośrednictwem platformy PUE ZUS, ale już wniosek pracownika o wypłatę zasiłku opiekuńczego, składany na druku Z-15A lub Z-15B, musiał trafić do organu zasiłkowego w oryginale, z własnoręcznym podpisem pracownika. Nowelizacja ujednolici zasady wnioskowania, co znacznie przyspieszy czas oczekiwania na wypłaty z ZUS. 

Pracownik złoży wniosek Z-15 elektronicznie. W razie wątpliwości ZUS potwierdzi autentyczność 

Ustawa zrównuje pod względem prawnym dokumenty przekładane w formie elektronicznej i papierowej. Dla dostawców oprogramowania kadrowo-płacowego, takich jak enova365 lub systemów HR, m. in. Empliset oznacza to szansę na elektronizację kolejnych procesów, a tym samym na wdrożenie usprawnień, które wspierać będą efektywność, poprawność i transparentność procesów rozliczeń z pracownikami.  

Dokumenty dołączane np. do wniosków o zasiłek opiekuńczy będzie można składać jako kopie potwierdzone za zgodność z oryginałem lub jako kopie elektroniczne, np. w formie skanu. Co ważne, nie będzie to wymagało od pracownika posiadania podpisu kwalifikowanego. 

Jeśli ZUS będzie miał wątpliwości co do autentyczności składanych elektronicznie dokumentów (zgodności kopii wniosku o zasiłek lub dokumentów niezbędnych do przyznania i wypłaty zasiłku z oryginałem), będzie miał do dyspozycji narzędzia kontrolne – zwróci się do pracodawcy z żądaniem weryfikacji kopii złożonych dokumentów, czyli de facto przedłożeniem oryginału złożonych dokumentów. 

Uzasadnienie rządowego projektu ustawy z dnia 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Druk sejmowy nr 2122 

Aktualny sposób przekazywania wniosków o zasiłek opiekuńczy odbierany jest przez płatników składek jako uciążliwy, ponieważ dokumenty, które zwykle przekazywane są przez płatników jako komplet stanowiący podstawę do ustalenia prawa do zasiłku opiekuńczego muszą być przekazywane oddzielnie. Zaświadczenie płatnika składek (Z-3) może być przekazane w formie elektronicznej przez PUE ZUS, natomiast wniosek o zasiłek opiekuńczy (Z-15A albo Z-15B) pracownika złożony za pośrednictwem pracodawcy musi być złożony w oryginale (w formie papierowej) do ZUS, czyli bezpośrednio w terenowej jednostce organizacyjnej ZUS albo wysłany w formie przesyłki listownej. 

Ponadto, gdy płatnicy składek zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych (tzw. duży płatnik, który ustala prawo do zasiłków i je wypłaca) ubezpieczeni nie mogą przekazywać do nich wniosków o zasiłek opiekuńczy w formie elektronicznej za pośrednictwem wewnętrznych systemów funkcjonujących u tych płatników (np. za pomocą poczty elektronicznej), tylko papierowo z własnoręcznym podpisem. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości złożenia wniosku o zasiłek opiekuńczy drogą elektroniczną w formie skanu, ponieważ dokument ten nie jest dokumentem oryginalnym. Obowiązek przekazywania wniosków w formie papierowej jest postrzegany przez osoby ubezpieczone oraz płatników składek jako przestarzały.

Ustawa ma wejść w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Teraz przekazana została do dalszych prac w Senacie.  

New 4: Spółka zgłasza do sądu wniosek o upadłość. Co to oznacza dla pracowników? 

Jak podała Gazeta Wyborcza, należąca do Michała Sołowowa spółka North Food, właściciel zlokalizowanych w popularnych galeriach handlowych restauracji North Fish, złożyła do Sądu Rejonowego w Kielcach wniosek o ogłoszenie upadłości. Według informacji podanych na oficjalnej stronie spółki, zatrudnia ona aktualnie około 500 osób. Co wniosek o upadłość oznacza w praktyce dla pracowników?  

Brak kodeksowej ochrony stosunku pracy  

Co do zasady, samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie powoduje automatycznego wygaśnięcia stosunków pracy. Pracodawca wciąż zobowiązany jest do złożenia pracownikom oświadczeń o wypowiedzeniu stosunku pracy. Co ważne, w przypadku likwidacji zakładu pracy pracownicy tracą prawo do ochrony przed zwolnieniem. Szczególnie dotyczy to grup pracowników, takich jak między innymi: 

• osoby w wieku przedemerytalnym (art. 39 k.p.), 
• pracownicy nieobecni w pracy z powodu urlopu, choroby lub innej usprawiedliwionej przyczyny (art. 41 k.p.) 
• pracownicy w ciąży lub korzystający z urlopu macierzyńskiego/rodzicielskiego (art. 177 k.p. w zw. z art. (art. 182(1g) k.p.) 
• pracownika korzystającego z urlopu wychowawczego oraz pracownika uprawnionego do tego urlopu, który złożył wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy (art. 186(8) k.p.).  

Zastosowanie art. 41(1) § 1 k.p., i tym samym powoływanie się w treści wypowiedzeń umów o pracę jako okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy o pracę, będzie mogło nastąpić z datą wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości. 

Skrócenie okresu wypowiedzenia  

Po ogłoszeniu upadłości firmy skróceniu ulega okres wypowiedzenia. W przypadku umowy na czas nieokreślony lub określony wynosił on będzie 1 miesiąc (a nie standardowe 3 miesiące), co wiąże się z obowiązkiem wypłaty odszkodowania z tytułu skrócenia okresu wypowiedzenia. Prawo do odprawy przysługiwać będzie tylko w tych zakładach pracy, w których zatrudnionych jest ponad 20 pracowników i zastosowanie znajdują przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych. Wysokość odprawy zależna jest od zakładowego stażu pracy i wynosi odpowiednio: 

• staż pracy krótszy niż 2 lata – odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, 
• staż pracy od 2 do 8 lat – odprawa w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia, 
• staż pracy powyżej 8 lat – odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. 

Ograniczenie kwoty odprawy do 15-krotności wynagrodzenia minimalnego  

Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, wysokość odprawy podlega ograniczeniu i nie może być wyższa niż 15-krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę, które obowiązuje w dniu rozwiązania stosunku pracy. W 2026 roku kwota ta wynosi 4806 zł x 15 = 72 090 zł. 

News 5: Panika związana ze skalą zwolnień grupowych niepotrzebna. Rynek pracy pozostaje pod silną presją, kalkuluje ryzyko i gra na produktywność 

Spada liczba ofert pracy 

Jak podaje portal puls.hr, ekonomiści Biura Inwestycji i Cykli Ekonomicznych (BIEC) studzą emocje płynące z przekazów medialnych o wzroście bezrobocia wywołanym falą zwolnień grupowych. Według raportu BIEC najsilniej na wzrost wskaźnika wpływa niska liczba ofert pracy publikowanych w Powiatowych Urzędach Pracy i wyrejestrowania z tytułu podjęcia zatrudnienia. Potwierdzają to też publikacje Pulsu Biznesu, według których spada liczba ofert pracy na największych portalach rekrutacyjnych, zarówno na stanowiska biurowe, jak i fizyczne. Braki kadrowe wymusiły inwestycje w technologie, które wzmacniają produktywność i ograniczają nowe rekrutacje. Zwolnienia z przyczyn zakładów pracy, wg danych GUS, sukcesywnie maleją.  

Wynagrodzenia rosną, a wraz z nimi gospodarka 

A co z wynagrodzeniami? Tutaj też zaskoczenie! Według najnowszych danych GUS przeciętne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw wyniosło 9 583 zł, czyli aż o 8,6 proc. więcej niż rok wcześniej i o 5,6 proc. więcej niż w listopadzie. Według ekspertów ten nieoczekiwany wzrost wynikał z szeroko wypłacanych w wielu branżach premiach świątecznych i rocznych. Co ważne, kwota ta dotyczy wyłącznie sektora przedsiębiorstw – czyli firm zatrudniających powyżej 9 osób, nie uwzględnia zaś budżetówki i sektora finansowego. Jak słusznie zauważa serwis Wyborcza.biz, wzrost wynagrodzeń przekłada się na dynamikę wzrostu gospodarczego, który w znacznym stopniu napędzany jest naszymi codziennymi wydatkami.  

Mniej etatów, więcej elastyczności 

Cytowani przez Wyborcza.biz analitycy Pekao podnoszą, że w porównaniu z listopadem liczba etatów spadła o ok. 3,5–4 tys., a w całym 2025 roku ubyło ok. 45 tyś. etatów. Jak widać, firmy rekrutują ostrożniej, częściej wstrzymują nowe nabory i nie zawsze uzupełniają wakaty po odchodzących pracownikach. 

Wyższe płace nie wiążą się ze stabilnością i bezpieczeństwem. Jak podaje GUS, na koniec II kwartału 2025 r. 1,451 mln osób pracowało wyłącznie na umowach zlecenie lub pokrewnych To niemal 70 tys. więcej niż rok wcześniej, i o prawie 130 tys. więcej niż dwa lata wcześniej. Jak widać, wzmożony dyskurs publiczny o uprawnieniach Państwowej Inspekcji Pracy nie przełożył się na większą ochronę pracowników.  

Więcej kobiet 55+ aktywnych zawodowo!  

Optymizmem napawa fakt, że coraz więcej kobiet w wieku 55+ powraca na rynek pracy, a ich aktywność zawodowa rośnie. Jak podaje Polski Instytut Ekonomiczny, w ciągu ostatnich piętnastu lat w Polsce odsetek aktywnych zawodowo kobiet w wieku 55-64 lata zwiększył się ponad dwukrotnie – z 22,2 proc. do 51,7 proc., czyli o 29,5 pkt proc. Już ponad połowa kobiet w tej grupie jest aktywna zawodowo. Eksperci Centralnego Instytutu Ochrony Pracy powiązali ten trend ze wzrostem wynagrodzeń i deficytem pracowników – braki kadrowe zmobilizowały firmy do rekrutacji, a kobietom opłacało się wrócić na rynek pracy.  

Co zatem definiuje aktualny rynek pracy w Polsce?  

Według ekspertów BIEC to niewystarczająca podaż pracy, niewystarczające działania na rzecz aktywizacji zawodowej i mała ilość ofert pracy. Rynek pracy nie boryka się z kryzysem, ale zmianą. Firmy rekrutują ostrożniej, inwestują w produktywność i optymalizują koszty. Pracownicy zyskują realnie wyższe płace, lecz częściej pracują w mniej stabilnych formach zatrudnienia. Tak wypracowywana jest równowaga w dobie niepewności i zmian.