Osoby wyznaczone do udzielania pierwszej pomocy w zakładzie pracy

Podstawowe obowiązki pracodawcy w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

Pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Przede wszystkim pracodawca powinien organizować pracę w taki sposób, aby były zachowane bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Pracodawca ponadto jest zobowiązany do:

• zapewnienia przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, 
• wydawania poleceń usunięcia stwierdzonych uchybień oraz kontrolowania ich wykonania,
• reagowania na potrzeby w zakresie BHP i dostosowywania podejmowanych działań do zmieniających się warunków pracy, tak aby stale podnosić poziom ochrony zdrowia i życia pracowników,
• zapewniania rozwoju spójnej polityki zapobiegającej wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym,
• uwzględniania ochrony zdrowia pracowników młodocianych, pracownic w ciąży lub karmiących dziecko piersią oraz pracowników niepełnosprawnych,
• zapewniania wykonania nakazów, wystąpień oraz decyzji wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy,
• zapewniania wykonania zaleceń społecznego inspektora pracy, jeśli w danym zakładzie został powołany. 

Wskazane obowiązki mają charakter podstawowy, a szczegółowe regulacje w zakresie BHP wynikają również z innych aktów prawnych, w tym rozporządzeń. Na szczególną uwagę zasługuje obowiązek informacyjny określony w art. 207¹ Kodeksu pracy, który stanowi przedmiot niniejszego artykułu.

Na pracodawcy spoczywa obowiązek informowania pracowników o zagrożeniach dla życia i zdrowia występujących w zakładzie pracy oraz na poszczególnych stanowiskach, w tym o zasadach postępowania w razie awarii i innych sytuacji niebezpiecznych. Powinien on także przekazywać informacje o działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu ograniczenia lub wyeliminowania zagrożeń, a także wskazać pracowników wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji.

BHP w okresie zimowym. O czym musi pamiętać pracodawca?

Jakie dane powinna zawierać informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielenia pierwszej pomocy w zakładzie pracy?

Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników powinna obejmować: 

• imię i nazwisko, 
• miejsce wykonywania pracy, 
• numer telefonu służbowego lub innego środka komunikacji elektronicznej. 

Kogo dotyczy obowiązek wyznaczenia pracowników do udzielania pierwszej pomocy?

Obowiązek wyznaczenia pracowników do udzielania pierwszej pomocy i wykonywania działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników dotyczy wszystkich pracodawców bez względu na rodzaj prowadzonej działalności. 

Przepisy dopuszczają pewien wyjątek, a mianowicie jeżeli pracodawca zatrudnia wyłącznie pracowników młodocianych lub niepełnosprawnych działania w zakresie udzielania pierwszej pomocy, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników może wykonywać sam pracodawca (art. 209(1) § 4 k.p.)

Elektroniczne potwierdzenie szkolenia wstępnego BHP. Gotowe wzory!

W jakich punktach rozmieścić apteczki na terenie zakładu pracy?

Uzupełnieniem omawianych obowiązków jest § 44 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP, który nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia sprawnie funkcjonującego systemu pierwszej pomocy w razie wypadku oraz odpowiednich środków do jej udzielania. W szczególności pracodawca powinien zapewnić:

• punkty pierwszej pomocy w wydziałach, w których wykonywane są prace stwarzające wysokie ryzyko wypadku lub narażenie na działanie niebezpiecznych substancji, a także 
• apteczki w poszczególnych częściach zakładu pracy.

Liczba, rozmieszczenie i wyposażenie punktów oraz apteczek powinny zostać ustalone w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, z uwzględnieniem rodzaju oraz nasilenia występujących zagrożeń.

Polskie przepisy nie określają wprost, ile dokładnie osób musi być wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy — decyzję tę uzależnia się od zagrożeń występujących w zakładzie pracy, od struktury zatrudnienia oraz od rozkładu czasu pracy (praca zmianowa). Oznacza to, że liczba takich pracowników, ich szkolenie oraz wyposażenie powinny uwzględniać wyżej wymienione aspekty. 

Wyznaczenie osób do udzielania pierwszej pomocy

Osoby wyznaczone do udzielania pierwszej pomocy w zakładzie pracy są wskazywane zgodnie z procedurami przyjętymi u danego pracodawcy – zarządzenie pracodawcy, obwieszczenie.  Najczęściej tworzy się wykaz lub listę takich pracowników, która jest wywieszana w miejscach widocznych i łatwo dostępnych dla wszystkich zatrudnionych. 

W praktyce listy te znajdują się zwykle w punktach pierwszej pomocy, przy apteczkach oraz w innych strategicznych miejscach zakładu pracy, tak aby w razie potrzeby każdy pracownik wiedział, do kogo się zwrócić.

Szkolenie i kwalifikacje osób wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy

Osoby wyznaczone do udzielania pierwszej pomocy powinny posiadać podstawową wiedzę z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej. Przepisy nie precyzują konkretnych kwalifikacji.

Zgodnie z art. 209¹ § 3 Kodeksu pracy, szkolenie pracowników powinno uwzględniać rodzaj i poziom zagrożeń występujących w zakładzie pracy. Oznacza to, że pracodawca samodzielnie określa zakres szkolenia, dostosowując je do:

• rodzaju i specyfiki prowadzonej działalności,
• liczby zatrudnionych pracowników oraz innych osób przebywających w zakładzie,
• poziomu i rodzaju zagrożeń obecnych na stanowiskach pracy.

W praktyce oznacza to, że szkolenie powinno wyposażać pracownika w wiedzę i umiejętności niezbędne do skutecznego udzielenia pierwszej pomocy w realnych sytuacjach, które mogą wystąpić w danym zakładzie pracy.

Przepisy prawa pracy w odróżnieniu od regulacji dotyczących szkoleń BHP nie określają częstotliwości aktualizowania wiedzy z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej. Formalnie oznacza to, że jednorazowe szkolenie może być uznane za wystarczające, a kwalifikacje pracowników wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy pozostają ważne bezterminowo.

Jednak z praktycznego punktu widzenia, utrzymanie kompetencji w zakresie resuscytacji i podstawowych czynności ratunkowych wymaga regularnego powtarzania szkoleń. Europejska Rada Resuscytacji (European Resuscitation Council – ERC) wskazuje, że umiejętności te z czasem ulegają osłabieniu, dlatego zaleca się okresowe odświeżanie wiedzy i ćwiczeń. W praktyce często stosuje się odstępy od około 12 do 24 miesięcy. Należy podkreślić, że jest to rekomendacja praktyczna, mająca na celu utrzymanie sprawności umiejętności ratowniczych, a nie formalny wymóg prawny.

Rekomendacje te mają na celu utrzymanie kompetencji osób udzielających pomocy na odpowiednim poziomie, ponieważ badania wskazują, że umiejętności praktyczne (np. RKO) mogą zanikać już po kilku miesiącach od szkolenia. Ponadto, każdy nowo zatrudniony pracownik odbywa szkolenie wstępne BHP przed dopuszczeniem do pracy, obejmujące instruktaż ogólny i stanowiskowy.

Dzięki temu już od pierwszego dnia pracy pracownik wie, jak postępować w sytuacjach nagłych, co zwiększa bezpieczeństwo w miejscu pracy i pozwala szybko reagować w razie zagrożenia życia lub zdrowia. Również w ramach szkoleń okresowych w dziedzinie bhp omawiane są zagadnienia dotyczące udzielania pierwszej pomocy.

Jest to podstawowa wiedza, którą każdy pracownik powinien posiadać, jednak w przypadku pracowników wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy warto skorzystać z dodatkowych szkoleń dotyczących pomocy przedmedycznej. Szkolenia takie są organizowane przez wykwalifikowane podmioty, które specjalizują się w tym zakresie i prowadzone są często przez ratowników medycznych. 

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na § 21 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, w którym wskazane jest, że pracownicy szkoły lub placówki podlegają przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy.

HR-owe Koło Ratunkowe: Dwa stanowiska w jednej umowie o pracę

Czy pracownik wyznaczony przez pracodawcę może odmówić pełnienia tej funkcji?

Wyznaczenie pracownika do udzielania pierwszej pomocy jest obowiązkiem pracodawcy i nie wymaga zgody pracownika. Odmowa pełnienia tej funkcji jest możliwa tylko w wyjątkowych sytuacjach, gdy pracownik ma obiektywne przeciwwskazania, na przykład:

• silna trauma lub fobia związana z udzielaniem pierwszej pomocy,
• ryzyko omdlenia na widok krwi lub poważnych reakcji fizjologicznych w sytuacjach nagłych,
• inne problemy zdrowotne potwierdzone badaniami lekarskimi.

Należy również pamiętać, że obowiązek udzielania pierwszej pomocy wynika również z ogólnych zasad prawa – każdy człowiek ma obowiązek udzielić pomocy, jeśli jest w stanie to zrobić bez narażania własnego życia lub zdrowia.

Pracodawca, podejmując decyzję o tym, które osoby należy przeszkolić w zakresie udzielania pierwszej pomocy, powinien wcześniej skonsultować się z pracownikami. Wysyłanie na szkolenia osób, które nie posiadają odpowiednich predyspozycji, może okazać się nieskuteczne – nawet jeśli zdobędą wiedzę teoretyczną, mogą nie umieć zastosować jej w praktyce.

Obowiązki osób wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy

Osoba wyznaczona do udzielania pierwszej pomocy w zakładzie pracy powinna:

• udzielać pierwszej pomocy w razie nagłego zdarzenia,
• być przeszkolona i dostępna w godzinach pracy,
• obsługiwać apteczki i punkty pierwszej pomocy, 
• kontaktować się ze służbami ratunkowymi,
• dbać o gotowość sprzętu i środków ratunkowych.

Pracodawca w związku z zaniedbaniami w zakresie stosowania przepisów lub zasad BHP ponosi również odpowiedzialność za wykroczenia przeciw prawom pracowników. Otóż każdy kto, będąc odpowiedzialnym za stan bezpieczeństwa i higieny pracy albo kierując pracownikami lub innymi osobami fizycznymi, nie przestrzega przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, podlega karze grzywny od 1000 zł do 30.000 zł (art. 283 k.p.)