HR Detektywi #183 Kwoty wolne od potrąceń, limit okresu zasiłkowego, weryfikacja dyplomów, kontrole zwolnień lekarskich z kodem B, rządowym systemie do obsługi umów obejmie wszystkich pracodawców

Partnerem technologicznym serii HR Detektywi jest Soneta Sp. z o.o. producent oprogramowania ERP enova365

enova 365

News 1: Kwoty wolne od potrąceń 2026

Zasiłki wypłacane z ubezpieczenia społecznego, podobnie jak wynagrodzenia pracownicze, również podlegają egzekucji. Na gruncie podatkowym są klasyfikowane jako odrębna kategoria przychodu, tzw. przychody z innych źródeł. Oznacza to, że nie można do nich stosować przepisów kodeksu pracy, w tym tych dotyczących potrąceń. Kwoty wolne od potrąceń ustalane są corocznie i ogłaszane w komunikacie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Obowiązują w okresie od 1 marca danego roku do 28/29 lutego następnego roku. W dniu 17 lutego pojawił się komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych, kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent oraz kwot emerytur i rent wolnych od egzekucji i potrąceń. Jakie są zasady dokonywania potrąceń z zasiłków w 2026 roku? Czytaj więcej w tym artykule >

Zmiany nastąpiły od 1 marca b.r., a wskazane w komunikacie kwoty obowiązywać będą do 28 lutego 2027 r., bez względu na to za jaki okres dokonywana jest wypłata zasiłku. Komunikat opublikowano w Monitorze Polskim – rok 2026 poz. 220. 

Kwoty wolne od potrąceń i egzekucji z emerytur, rent oraz innych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (np. zasiłków) wyniosą: 

• 849,42 zł – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie należności alimentacyjnych, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2026 r. poz. 79), należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. z 1991 r. poz. 200, z późn. zm.) ) oraz należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. poz. 732 i 1366, z 2007 r. poz. 1378, z 2008 r. poz. 770 oraz z 2009 r. poz. 1261) wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi oraz należności alimentacyjnych potrącanych na wniosek wierzyciela na podstawie przedłożonego przez niego tytułu wykonawczego,
• 1401,57 zł – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż wymienione w lit. a: należności alimentacyjne, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należności likwidatora funduszu alimentacyjnego oraz należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wraz z kosztami i opłatami egzekucyjnymi.

News 2: Zmiana interpretacji ZUS w zakresie ustalania limitu okresu zasiłkowego

Z wyjaśnień przekazanych redakcji Dziennika Gazeta Prawna przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, że zmianie uległ praktykowany dotąd sposób ustalania limitu okresu zasiłkowego. Zgodnie z aktualnym stanowiskiem Zakładu, jeżeli dany dzień został wskazany w zaświadczeniu o niezdolności do pracy, wlicza się go do okresu zasiłkowego – niezależnie od tego, czy pracownik tego dnia wykonywał pracę, za którą otrzymał wynagrodzenie, bądź jego część. Przypomnijmy zasady:

• W sytuacji, gdy pracownik po przepracowaniu kilku godzin zwolnił się z pracy ze względu na złe samopoczucie, a lekarz wystawił zwolnienie lekarskie od tego dnia, wówczas pracownik powinien otrzymać wynagrodzenie za przepracowane godziny oraz wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek chorobowy w wysokości pełnej dniówki.
• Jeśli pracodawca wypłaciłby wynagrodzenie za pełen dzień pracy, mimo przepracowania tylko kliku godzin, zasiłek bądź wynagrodzenie chorobowe za ten dzień nie będzie przysługiwać.
• Jeśli pracownik przepracował pełen dzień pracy i otrzymał za niego pełne wynagrodzenie, pracodawca nie ma podstaw, by za ten dzień wypłacić wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek. Reguluje to art. 12 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z nim, świadczenia chorobowe nie przysługują za okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony na podstawie przepisów o wynagrodzeniu zachowuje prawo do wynagrodzenia. Przykład z rozliczeniem wynagrodzenia pracownika, który w danym dniu przepracował kilka godzin i otrzymał zwolnienie lekarskie znajdziesz tutaj >

Do tej pory, w powyższych przypadkach, dnia objętego zwolnieniem lekarskim, który pokrywał się ze świadczeniem pracy nie wliczało się do okresu zasiłkowego.

Zgodnie ze stanowiskiem ZUS przywołanym przez DGP, bez względu na to, czy pracownik przepracował obowiązujący go czas pracy w całości czy też świadczył pracę jedynie przez część dnia, dzień ten traktowany jest jako dzień niezdolności do pracy i pomniejsza limit okresu zasiłkowego.

News 3: Pracodawca zweryfikuje autentyczność dyplomów studiów wyższych

Ogłoszona na początku roku w Dzienniku Ustaw ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, ustawę o systemie informacji oświatowej, ustawę – Prawo oświatowe oraz ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. poz. 1837) umożliwi pracodawcom weryfikację autentyczności dyplomów studiów wyższych pracowników.

Aktualnie, szczególnie potencjalni pracodawcy, nie mają narzędzi umożliwiających sprawdzenie, czy dokument ukończenia studiów wyższych jest autentyczny i czy potwierdza kwalifikacje osoby, dla której został wydany. W repozytorium e-dyplomów udostępnione zostaną dyplomy osób, które ukończą studia po 1 stycznia 2027 r., a w przypadku uczelni, które wdrożą system wcześniej, już po 1 lipca 2026 roku. Dotyczy to dyplomów ukończenia studiów wraz z suplementami do dyplomów, dyplomów doktorskich i dyplomów habilitacyjnych.

Uzasadnienie do projektu nowelizacji

Projektowane rozwiązania wprowadzają mechanizmy umożliwiające szybką i wiarygodną weryfikację autentyczności dokumentów, bez konieczności bezpośredniego kontaktu z podmiotem wydającym. Podmiot lub osoba (uczelnia, potencjalny pracodawca, samorząd zawodowy itp.), którym posiadacz dyplomu udostępni dane umożliwiające dostęp do informacji o tym dyplomie (lub okaże dyplom w postaci elektronicznej), będą mogli za pomocą repozytorium jednoznacznie potwierdzić, że dyplom danej osoby został wydany i zdeponowany w repozytorium. Rozwiązanie to pozwoli na wyeliminowanie z obrotu fałszywych dyplomów i zabezpieczy dobre imię podmiotów je wydających. W projekcie przewidziano także możliwość integracji repozytorium z aplikacją mObywatel, co umożliwi dostęp do dyplomów z poziomu urządzenia mobilnego.

Jak weryfikacja dyplomów będzie wyglądać w praktyce?

Zgodnie z informacją przekazaną na stronach Rady Ministrów, absolwent studiów będzie mógł okazać potencjalnemu pracodawcy swój dyplom w postaci elektronicznej pobrany z repozytorium na ekranie urządzenia mobilnego lub w aplikacji mObywatel. Dostępny będzie również wydruk dyplomu w formacie PDF, z tym że nie będzie on uznawany za równoważny z oryginałem. W celu weryfikacji autentyczności okazanego dyplomu absolwent studiów będzie musiał umożliwić pracodawcy dostęp do informacji na temat wydanego dyplomu za pośrednictwem repozytorium dyplomów elektronicznych, podając dane dostępowe. Repozytorium Dyplomów Elektronicznych (e-Dyplomy) jest aktualnie w trakcie wdrażania.

News 4: Rzecznik Praw Obywatelskich interweniuje w ZUS w sprawie kontroli zwolnień lekarskich kobiet w ciąży

RPO wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie wstrzymywania wypłaty świadczeń z ubezpieczenia chorobowego kobietom w ciąży w trakcie kontroli podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Informacja prasowa Rzecznika Praw Obywatelskich

Jako szczególnie uciążliwe wskazano wstrzymanie wypłaty świadczeń na czas postępowania ZUS. Podkreślono, że kobiety przed urodzeniem dziecka i po porodzie nie mają siły ani zasobów, aby czynnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym i korzystać ze środków odwoławczych. Przedstawiciele ZUS deklarowali, że kierownikom jednostek organizacyjnych ZUS zostanie zwrócona uwaga na potrzebę uwzględnienia szczególnej sytuacji kobiet w ciąży i tuż po urodzeniu dziecka.

Wzrost liczby kontroli zwolnień z kodem B nie ma przełożenia na decyzje o wycofaniu prawa do świadczeń

Jak podaje portal DGP w ostatnich latach znacząco wzrosła liczba kontroli zwolnień lekarskich wymierzonych w kobiety ciężarne. W ubiegłym roku kontrolą dotkniętych zostało prawie 5000 kobiet. Jednocześnie, zwiększa się liczba odwołań od decyzji stwierdzających nieprawidłowe wykorzystywanie świadczeń chorobowych. Liczba odwołań wyniosła 70 (w porównaniu do 33 w 2023 roku). Liczba wyroków zmieniających decyzję ZUS wyniosła 7 (słownie: siedem). Wzmożone działania kontrolne dotyczące zwolnień z kodem B nie mają proporcjonalnego przełożenia na wzrost liczby przypadków, w których cofnięto prawo do świadczeń.

Kontrola pozorności umów o pracę

Nie ulega wątpliwości, że ZUS jest uprawniony do badania zasadności zawarcia umowy o pracę i jej ważności – umowa zawarta dla pozoru nie rodzi skutków prawnych także w sferze ubezpieczeń społecznych. W przypadku wykrycia nieprawidłowości, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w toku postępowania kontrolnego, ZUS wydaje decyzje o niepodleganiu ubezpieczeniom społecznym, co powoduje konsekwencje w zakresie zasiłków.

News 5: Nowe funkcjonalności w rządowym systemie do obsługi umów – od 2029 roku technologia obejmie wszystkich pracodawców

7 stycznia 2026 roku Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej poinformowało o uruchomieniu nowego systemu teleinformatycznego do obsługi umów. System ma ułatwić zawieranie umów między pracodawcą i pracownikiem w formie elektronicznej. Z systemu mogą korzystać najmniejsze podmioty – mikroprzedsiębiorcy zatrudniający do 9 osób. Z kolei pracownicy, zleceniobiorcy i nianie mogą zawierać umowy jako osoby zatrudnione.

Za pośrednictwem systemu można zawierać, aneksować i rozwiązywać umowy o pracę, umowy zlecenie, umowy o świadczenie usług oraz umowy uaktywniające, np. z nianią. Elektronicznie podpisane umowy w systemie teleinformatycznym mają taką samą moc prawną jak dokumenty sporządzone i podpisane „na papierze”.

W usłudze udostępnione zostały wzory dokumentów pracowniczych, zgodne z wymogami Kodeksu pracy, m.in. informacja o warunkach zatrudnienia, karta szkolenia BHP, świadectwo pracy, skierowanie na badania lekarskie. Za pośrednictwem systemu możliwe jest również zgłoszenie pracowników i wykonawców do ZUS.

Rada Ministrów przyjęła projekt nowelizacji ustawy, który pozwoli na dalszy rozwój i skalowanie funkcjonalności! Korzystanie z systemu ma zostać umożliwione wszystkim pracodawcom. Ponadto, możliwe będzie zawieranie kolejnych rodzajów umów, np.: umowy o zakazie konkurencji czy umowy szkoleniowej.

Informacja prasowa opublikowana przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Dodatkowo wprowadzone zostaną ułatwienia rozliczania należności publiczno-prawnych do umów zawartych w systemie, co usprawni przekazywanie rozliczeń i dokumentów do ZUS. Łatwiej będzie także zatrudniać cudzoziemców dzięki automatycznemu przekazywaniu kopii zawartej umowy do podmiotu wydającego pozwolenie o pracę.

Korzystanie z systemu nadal będzie bezpłatne i dobrowolne. Uruchomienie nowych funkcjonalności planowane jest na 2029 rok.