HR Detektywi #187 Pobierz e-book o ustawie stażowej, praktyki na nowych zasadach, automatyczna akceptacja PIT-37, ryzykowane DRA za kwiecień, PIP nie czeka na wyrok TK

Partnerem technologicznym serii HR Detektywi jest Empliset – platforma usprawniająca zarządzanie czasem pracy, procesami HR i komunikacją wewnętrzną.

Empliset

News 1: Od 1 maja sektorze prywatnym zaczynają obowiązywać przepisy o wliczaniu umów zlecenie i działalności gospodarczej (JDG) do stażu pracy

Akt prawny: Ustawa z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1423). Pobierz tutaj >

Ustawa weszła w życie już 1 stycznia 2026 roku dla pracodawców z sektora finansów publicznych; od 1-go maja, czyli pierwszego dnia miesiąca po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy – zacznie obowiązywać w stosunku do pozostałych pracodawców. Po zmianach do stażu pracy zaliczymy:

• okresy prowadzenia pozarolniczej działalności oraz współpracy z osobą prowadzącą działalność,
• okres zawieszenia działalności gospodarczej przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem,
• okresy wykonywania umowy zlecenia,
• świadczenia usług, umowy agencyjnej oraz okres pozostawania osobą współpracującą,
• okres pozostawania członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych,
• przebyty za granicą okres wykonywania innej niż zatrudnienie pracy zarobkowej.

Sumowaniu będą podlegać wszystkie udowodnione okresy – czyli nie tylko okresy po wejściu w życie ustawy, ale i wcześniejsze. Pracownik będzie miał 24 miesiące od wejścia w życie ustawy na dostarczenie dokumentów potwierdzających powyższe okresy zatrudnienia. 

Pobierz przewodnik
po zmianach w tzw. ustawie stażowej

Pobierz e-book Staż pracy 2026. Dokumentowanie stażu pracy, wpływ na urlopy i uprawnienia pracownicze. Wszystko, co HR, pracownik i pracodawca muszą wiedzieć!

Pobierz e-book

Jakie korzyści osiągną pracownicy w związku z „ustawą stażową”?

Dodatkowe lata wliczane do stażu pracy będą wpływać m.in. na wyższy wymiar urlopu wypoczynkowego, wyższy dodatek stażowy, nabycie prawa do nagrody jubileuszowej lub nabycie prawa do kolejnego, wyższego jej poziomu, dłuższy okres wypowiedzenia umowy o pracę, wyższą odprawę w przypadku rozwiązania umowy o pracę, dostęp do większej liczby ofert pracy tam, gdzie wymagany
jest konkretny staż pracy.

Jak udokumentować poprzednie okresy zatrudnienia? ZUS udostępnił formularz wniosku o wydanie zaświadczenia potwierdzającego staż pracy

Zgodnie z informacją podaną przez ZUS, potwierdzanie nowych okresów będzie możliwe tylko na podstawie zaświadczeń wydawanych przez ZUS.

• Jeśli dzięki nowym przepisom staż pracownika przekroczy 10 lat, od 1 maja nabywa on prawo do wyższego wymiaru (26 dni).
• Jeśli pracownik już wykorzystał 20 dni, a po przeliczeniu stażu w maju uzyskał prawo do urlopu w wymiarze 26 dni – pracownik ma prawo do urlopu uzupełniającego w wymiarze 6 dni.

News 2: Praktyki absolwenckie na nowych zasadach. Uwaga! Duża zmiana założeń do projektu!

Resort pracy udostępnił nowy projekt ustawy o stażach z dnia 20 kwietnia 2026 r. Co do zasady, staże mają być realizowane na podstawie umowy o staż zawieranej w formie pisemnej pomiędzy stażystą a organizatorem stażu na łączny okres nieprzekraczający 6 miesięcy. Zmiany, które zaskoczyły pracodawców, dotyczą głównie sposób realizacji stażu – projekt przewiduje, że umowa stażowa, spełniająca cechy stosunku pracy, ma być realizowana na podstawie umowy o pracę.

Proces legicjalnycjny możesz śledzić na strona Rządowego Centrum Legislacji >

Poprzednia wersja projektu zakładała, że umowa ze stażystą ma mieć charakter cywilnoprawny. Założenia zapewniały również, że czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy oraz gwarantowały stażyście prawo do 1 dnia wolnego za każdy przepracowany miesiąc stażu w trakcie pierwszych 3 miesięcy i do 2 dni za każdy przepracowany miesiąc stażu w trakcie kolejnych 3 miesięcy. W obecnym kształcie ustawy takich regulacji brak. Szczególną uwagę autorzy projektu przykładają do nadużywania instytucji stażu, jako „taniej siły roboczej”:

_{^{Uzasadnienie do projektu ustawy o stażach z dnia 20.04.2026}}
Status praktykantów i stażystów pozostaje często niejasny, a nadużywanie instytucji stażu może prowadzić do traktowania stażystów jako darmowej lub taniej siły roboczej i unikania zatrudnienia pracowniczego.

Przedstawiciele pracodawców komentujący projekt zwracają uwagę na wzrost kosztów pracy stażystów. Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę będzie się wiązało z mniejszą kwotą wynagrodzenia netto dla stażysty (w porównaniu z umową cywilnoprawną) oraz wyższym kosztem wynagrodzenia po stronie zatrudniającego.

Zasadnym wydaje się pytanie, czy dążenie do zrównania stażu z umową o pracę pozytywnie wpłynie na możliwości zatrudnienia młodych osób w firmach. O tym, że automatyzacja sukcesywnie wypiera role asystenckie i zabiera młodym ludziom szanse na podjęcie pierwszej pracy na stanowiskach juniorskich pisaliśmy w jednym z poprzednich wydań HR Detektywów. Istnieje ryzyko, że ustawa zamiast zwiększać ochronę i upraszczać możliwość zdobycia doświadczenia przez juniorów, zmierzać będzie w stronę ograniczenia dostępu do rynku pracy i staży, które często są ważnym argumentem w procesach rekrutacyjnych.

News 3: Do 30 kwietnia zaakceptuj zeznanie podatkowe w usłudze Twój e-PIT. W przeciwnym razie, po tym terminie, system automatycznie zaakceptuje PIT-37 i PIT-38 przygotowane przez KAS

30 kwietnia mija termin na złożenie zeznania podatkowego za 2025 rok (PIT-28, PIT-36, PIT-37, PIT-38, PIT-39) oraz zapłatę kwoty wynikającej z zeznania podatkowego… i to właśnie obowiązek dokonania wpłaty determinuje u wielu osób decyzję o odwlekaniu tego przykrego momentu do ostatniej chwili.

W usłudze Twój e-PIT znajdują się przygotowane przez urzędy skarbowe rozliczenia PIT. W przypadku osób uzyskujących dochody z pracy najemnej rozliczenie roczne przygotowywane jest na podstawie przesłanych wcześniej przez płatników informacji PIT-11 oraz zeznań z lat poprzednich i w zasadzie jest gotowe do złożenia. Podatnik powinien jednak zalogować się do portalu i zweryfikować dane zawarte w rozliczeniu. Może też dokonać zmian czy wprowadzić dodatkowe informacje mające wpływ na ostateczne zobowiązanie podatkowe, np. o przysługującej uldze albo kwotach podlegających odliczeniu od dochodu (np. niektóre darowizny).

Jak zalogować się do usługi Twój e-PIT i rozliczyć podatek za 2025 rok? 

Dostęp do usługi możliwy jest wyłącznie przez e-Urząd Skarbowy, na stronie podatki.gov.pl. Korzystanie z usługi Twój e-PIT jest możliwe poprzez zalogowanie do e-Urzędu Skarbowego jedną z trzech, wybranych metod:  

• login gov.pl tj. przy użyciu aplikacji mObywatel, e-dowodu, bankowości elektronicznej lub Profilu Zaufanego (PZ), 
• aplikacja mobilna e-US, 
• dane podatkowe (należy wpisać kwotę łącznego przychodu z zeznania za 2024 r. oraz z jednej, dowolnej informacji od płatnika za 2025 r., np. PIT-11, a następnie potwierdzić kwotą nadpłaty/podatku do zapłaty z zeznania za 2024 rok). 

W ramach wstępnie wypełnionych formularzy Ministerstwo Finansów przygotowało PIT-37, PIT-38, PIT-36, PIT-36L, PIT-28 oraz oświadczenia PIT-OP i informacje PIT-DZ. PIT-37 składają osoby uzyskujące przychody m.in. z umów o pracę, umów zlecenia, umów o dzieło, emerytur i rent.  

Do kiedy należy zweryfikować rozliczenie przygotowane przez urząd skarbowy? Kiedy można spodziewać się zwrotu podatku? 

Od 1-go maja rozpocznie się automatyczna akceptacja PIT-37 i PIT-38. Jeśli w wyniku akceptacji z rozliczenia rocznego wynikać będzie konieczność dopłaty podatku, urząd skarbowy poinformuje o tym podatnika w ciągu miesiąca od daty upływu terminu płatności. Jeśli natomiast na koncie podatnika powstanie nadpłata, urząd dokona zwrotu na numer rachunku bankowego wskazany w poprzednich zeznaniach podatkowych.

News 4: Deklaracja DRA za kwiecień 2026. Czy warto zaryzykować i przesłać ją na starym wzorze jeszcze w kwietniu? Mamy odpowiedź ZUS!

Od 1-go maja, na mocy rozporządzenia MRPiPS, obowiązywać będą nowe formularze DRA i RCA. Pisaliśmy o tym szerzej w tym wydaniu HR Detektywów. Druki dostosowane zostały do zmian wynikających z obowiązującego prawa. I tak, dla przykładu, w formularzu ZUS RCA, w bloku III.B Zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zmieniono przypis nr 2 i nadano mu brzmienie: „Pole wypełniasz tylko gdy korzystasz ze zwolnienia z obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie chorobowe na mocy art. 17a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych”. Artykuł ten dotyczy tzw. wakacji składkowych, czyli zwolnienia z opłacania składek ZUS dla przedsiębiorców. Szczegółowy wykaz modyfikacji opisano w uzasadnieniu do projektu rozporządzenia.

Redakcja HR Detektywów zwróciła się do ZUS z pytaniem, czy w związku ze zmianą formularzy ZUS, będącą następstwem Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 kwietnia 2026 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika składek, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, raportów informacyjnych, oświadczeń o zamiarze przekazania raportów informacyjnych, informacji o zawartych umowach o dzieło oraz innych dokumentów możliwe jest wysłanie deklaracji DRA i RCA za kwiecień jeszcze w kwietniu, na drukach obowiązujących do 30.04.2026 roku? W odpowiedzi otrzymaliśmy informację o tym, że takie działanie może wiązać się z ryzykiem odrzucenia dokumentów przez ZUS:

Dokumenty rozliczeniowe powinny być składane przez płatnika składek po upływie miesiąca którego dotyczą, w obowiązującym płatnika składek terminie na jej złożenie.

Dlatego w sytuacji, gdy płatnik składek złoży dokumenty rozliczeniowe za dany miesiąc przed upływem tego miesiąca, zaczną one być przetwarzane przez system ZUS dopiero po upływie tego miesiąca, tj. w opisanej sytuacji w maju 2026 r.

Poza tym zastosowanie nieaktualnego wzoru ZUS DRA czy ZUS RCA może być powodem odrzucenia dokumentów przez system ZUS na etapie ich przetwarzania.

Dlatego prawidłowo dokumenty rozliczeniowe za 04/2026 płatnik składek powinien złożyć najwcześniej 1 maja br.

News 5: PIP rusza po pozorne zlecenia i B2B. Od 8 lipca nowe narzędzia, ale kontrole mogą przyjść wcześniej

Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 473) wzmacniająca uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy, choć ogłoszona w Dzienniku Ustaw, skierowana została przez prezydenta do oceny następczej Trybunału Konstytucyjnego. Argumentem przemawiającym za taką decyzją miała być obawa o zbytnią ingerencję aparatu państwa w działania przedsiębiorców. Czy oczekiwanie na decyzję TK wstrzyma działania Inspekcji?

Najważniejszą zmianą od 8-go lipca będzie możliwość wydania przez okręgowego inspektora pracy decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Taka decyzja ma określać m.in. strony umowy, rodzaj umowy, a nawet wymiar czasu pracy i wysokość wynagrodzenia. Ustawa przewiduje też, że decyzja wywołuje skutki na gruncie prawa pracy, podatków, ZUS i ubezpieczenia zdrowotnego.

Jaką drogę wybierze inspektor, gdy zleceniobiorca skarży podstawę zatrudnienia?

Według GIP po 8 lipca inspektorzy mają w pierwszej kolejności sięgać po polecenia nawiązania stosunku pracy, a nie arbitralnie wydawane decyzje – w praktyce inspektor ma doprowadzić do porozumienia pracodawcy i osoby zatrudnionej, tak by strony zawarły umowę o pracę albo usunęły z kontraktu cywilnego elementy charakterystyczne dla etatu.

Jak duże jest ryzyko kontroli? Większe, niż wielu firmom się wydaje!

PIP podaje, że w 2024 r. przeprowadziła ponad 20 tys. kontroli legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, badając sytuację 112,2 tys. obywateli polskich. Nielegalne zatrudnienie lub nielegalną inną pracę zarobkową stwierdzono w odniesieniu do 14,6 tys. osób. W przytoczonym wyżej wywiadzie Marcin Stanecki podkreślił, że w przypadku skarg PIP nie ma limitu kontroli: skontrolowane zostaną wszystkie zgłoszone podmioty. Ważne! Ustawa wzmacnia analitykę ryzyka i wymianę danych z ZUS i KAS, co ma pomóc jeszcze skutecznie typować podmioty do kontroli.

Czy PIP może kontrolować podstawę zatrudnienia już teraz, przed 8 lipca?

Nowa ustawa daje PIP silniejsze narzędzia, ale nie oznacza, że do 8 lipca firmy są bezpieczne, a pracodawcy i działy HR mogą spać spokojnie. Już dziś Inspekcja może kontrolować zakaz zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi, stosować środki pokontrolne, prowadzić postępowania wykroczeniowe, nakładać mandaty lub kierować sprawy do sądu, a także wnosić powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy. Nowość od 8 lipca polega więc nie na tym, że problem pozornego zatrudnienia zostanie dopiero systemowo dostrzeżony, ale na tym, że Inspekcja zyska skuteczniejsze narzędzie jego formalnego rozstrzygania, wywierania wpływu na pracodawców i ochrony pracowników.